Phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 nghĩa là đến mốc đó, lượng khí nhà kính Việt Nam thải ra phải được cân bằng bằng lượng mà rừng, đất và công nghệ hấp thụ hoặc thu giữ được. Cam kết được Việt Nam đưa ra tại Hội nghị COP26 tháng 11/2021 và được cụ thể hoá trong Chiến lược quốc gia về biến đổi khí hậu giai đoạn đến năm 2050, ban hành kèm Quyết định 896/QĐ-TTg ngày 26/7/2022.
Chiến lược đặt hai mốc có con số: đến năm 2030, tổng phát thải giảm 43,5% so với kịch bản phát triển thông thường; đến năm 2050, đạt mức ròng bằng 0, với phát thải chạm đỉnh vào năm 2035 rồi giảm nhanh. Bài này đi qua từng lĩnh vực, giải thích các thuật ngữ hay bị hiểu lệch và chỉ ra những chỗ người đọc nên tự kiểm khi gặp tin về net zero.
"Ròng bằng 0" khác "không phát thải" ở chỗ nào
Chữ "ròng" là chữ quan trọng nhất trong cụm này. Một nền kinh tế đạt phát thải ròng bằng 0 vẫn có nhà máy, vẫn có xe chạy, vẫn có ruộng lúa thải khí mê-tan. Điều kiện là phần còn thải ra phải được bù bằng phần hấp thụ: rừng mọc thêm, đất được quản lý để giữ các-bon, hoặc công nghệ thu giữ các-bon ở nhà máy. Vì vậy mục tiêu năm 2050 không đòi mọi hoạt động về 0, mà đòi tổng hai vế cộng lại bằng 0.
Quyết định 896/QĐ-TTg viết rõ điều này qua lĩnh vực lâm nghiệp và sử dụng đất. Lĩnh vực này được giao nhiệm vụ không chỉ giảm phát thải mà còn tăng hấp thụ, sao cho tổng phát thải và hấp thụ đạt ít nhất âm 95 triệu tấn CO2 tương đương vào năm 2030 và âm 185 triệu tấn vào năm 2050. Con số âm ở đây là phần "bù" cho các lĩnh vực khác.
Một điểm nữa hay bị bỏ qua: mốc 2050 là mục tiêu phấn đấu của cả quốc gia, không phải nghĩa vụ trực tiếp của từng hộ gia đình hay từng cửa hàng. Nghĩa vụ pháp lý cụ thể hiện chỉ đặt lên các cơ sở phát thải lớn, theo ngưỡng mà phần sau của bài sẽ nêu.
Mục tiêu từng lĩnh vực đến 2030 và 2050 theo Quyết định 896/QĐ-TTg
Bảng dưới chép lại các con số định lượng trong Chiến lược. Tỷ lệ giảm được tính so với kịch bản phát triển thông thường (BAU), tức lượng phát thải giả định nếu không có thêm biện pháp nào. Đây đều là số MỤC TIÊU, chưa phải số đã đạt.
| Lĩnh vực | Đến năm 2030 | Đến năm 2050 |
|---|---|---|
| Năng lượng | Giảm 32,6%; không vượt 457 triệu tấn CO2tđ | Giảm 91,6%; không vượt 101 triệu tấn CO2tđ |
| Nông nghiệp | Giảm 43,0%; không vượt 64 triệu tấn | Giảm 63,1%; không vượt 56 triệu tấn |
| Lâm nghiệp, sử dụng đất | Giảm 70% phát thải, tăng 20% hấp thụ; tổng ít nhất âm 95 triệu tấn | Giảm 90% phát thải, tăng 30% hấp thụ; tổng ít nhất âm 185 triệu tấn |
| Chất thải | Giảm 60,7%; không vượt 18 triệu tấn | Giảm 90,7%; không vượt 8 triệu tấn |
| Các quá trình công nghiệp | Giảm 38,3%; không vượt 86 triệu tấn | Giảm 84,8%; không vượt 20 triệu tấn |
| Toàn quốc | Giảm 43,5% so với BAU | Ròng bằng 0; đỉnh phát thải năm 2035 |
Đọc bảng này bạn sẽ thấy năng lượng là lĩnh vực có trần lớn nhất, 457 triệu tấn năm 2030. Đó cũng là lý do phần lớn chính sách chuyển đổi xanh xoay quanh điện, công nghiệp và giao thông: muốn đi được tới mốc 2050 thì lĩnh vực này phải giảm hơn 90% so với kịch bản thông thường.
Đỉnh phát thải năm 2035 và các mốc trung gian
Đỉnh vào năm 2035. Chiến lược không yêu cầu phát thải giảm ngay từ năm nay. Tổng phát thải được phép còn tăng theo đà công nghiệp hoá, nhưng phải chạm đỉnh vào năm 2035, sau đó giảm nhanh. Khi đọc tin "phát thải năm nay vẫn tăng", bạn nên đặt nó cạnh mốc này trước khi kết luận là đi chệch hướng.
Khí mê-tan có mốc riêng. Chiến lược giao giảm 30% phát thải mê-tan vào năm 2030 so với năm 2020, và đến năm 2050 giảm tiếp 40% so với năm 2030. Mê-tan chủ yếu đến từ trồng lúa nước, chăn nuôi và bãi chôn lấp rác.
Nhiệt điện than. Văn bản định hướng không phát triển dự án nhiệt điện than mới sau năm 2030 và giảm dần quy mô công suất điện than sau năm 2035.
Tỷ lệ điện tái tạo. Chiến lược đặt mức tối thiểu 33% sản lượng điện từ năng lượng tái tạo (tính cả thuỷ điện) vào năm 2030 và 55% vào năm 2050. Các con số này về sau được cập nhật chi tiết hơn trong Quy hoạch điện VIII điều chỉnh năm 2025.
Cơ sở nào phải giảm phát thải, theo ngưỡng nào
Nghĩa vụ kiểm kê và giảm phát thải không đặt lên mọi doanh nghiệp cùng lúc. Chiến lược hạ dần ngưỡng theo thời gian, tính theo lượng phát thải hằng năm của từng cơ sở:
| Từ năm | Ngưỡng phát thải hằng năm phải kiểm kê và giảm phát thải |
|---|---|
| 2022 | Từ 3.000 tấn CO2tđ trở lên |
| 2030 | Từ 2.000 tấn CO2tđ trở lên |
| 2040 | Từ 500 tấn CO2tđ trở lên |
| 2050 | Từ 200 tấn CO2tđ trở lên; mọi cơ sở khu vực công |
Với một doanh nghiệp nhỏ giả định có xưởng gia công dùng điện lưới và vài xe tải giao hàng, phát thải hằng năm thường còn xa ngưỡng 3.000 tấn. Nhưng ngưỡng sẽ hạ dần, và các khách hàng lớn trong chuỗi cung ứng có thể hỏi số liệu phát thải sớm hơn quy định nhà nước. Danh sách cơ sở bắt buộc cụ thể do Thủ tướng ban hành theo từng kỳ, hiện là Quyết định 42/2026/QĐ-TTg.
Những văn bản tạo nên khung pháp lý cho mục tiêu 2050
Cam kết tại hội nghị quốc tế chỉ có hiệu lực trong nước khi được đưa vào luật và văn bản dưới luật. Các văn bản dưới đây là xương sống, theo thứ tự thời gian:
- Luật Bảo vệ môi trường năm 2020: đặt nền cho kiểm kê khí nhà kính, hạn ngạch phát thải và thị trường các-bon trong nước.
- Nghị định 06/2022/NĐ-CP ngày 7/1/2022: quy định giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và bảo vệ tầng ô-dôn; được sửa đổi bởi Nghị định 119/2025/NĐ-CP ngày 9/6/2025.
- Quyết định 896/QĐ-TTg ngày 26/7/2022: Chiến lược quốc gia về biến đổi khí hậu đến năm 2050, nơi chứa các con số trong bảng trên.
- Quyết định 232/QĐ-TTg ngày 24/1/2025: Đề án thành lập và phát triển thị trường các-bon, thí điểm đến hết năm 2028 và vận hành chính thức từ năm 2029.
- Nghị quyết 70-NQ/TW ngày 20/8/2025 của Bộ Chính trị: về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, đặt mục tiêu tỷ lệ năng lượng tái tạo trong tổng cung năng lượng sơ cấp.
Khi gặp một tin về net zero, câu đầu tiên nên hỏi là tin đó đang nói tới văn bản nào trong danh sách này, hay chỉ là phát biểu, định hướng chưa thành quy định.
Đọc tin về net zero sao cho đúng
Lỗi phổ biến nhất là trộn số mục tiêu với số đã đạt. "Giảm 43,5% vào năm 2030" là mức Chiến lược đặt ra, và mức này dựa trên kịch bản có hỗ trợ quốc tế, giống con số trong Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC) cập nhật năm 2022. Phần Việt Nam tự thực hiện bằng nguồn lực trong nước là 15,8%. Hai con số này khác nhau về điều kiện, không mâu thuẫn nhau.
Lỗi thứ hai là hiểu "so với BAU" thành "so với hiện nay". Kịch bản phát triển thông thường là đường giả định phát thải tăng theo tăng trưởng kinh tế, nên giảm 43,5% so với BAU vẫn có thể là một con số tuyệt đối cao hơn năm 2020. Muốn so sánh với hiện trạng, bạn cần mức trần tuyệt đối, như 457 triệu tấn của lĩnh vực năng lượng.
Lỗi thứ ba là coi doanh nghiệp tự công bố "trung hoà các-bon" là một phần của mục tiêu quốc gia. Mục tiêu quốc gia được đo bằng kiểm kê khí nhà kính cấp quốc gia và cấp cơ sở theo hướng dẫn kỹ thuật thống nhất; lời công bố riêng của một thương hiệu thì cần xem nó dựa trên phương pháp và đơn vị thẩm định nào.
Áp vào trường hợp của bạn: một xưởng nhỏ nên chuẩn bị gì từ bây giờ
Lấy một trường hợp giả định: công ty B ở xã C có xưởng sơn tĩnh điện, khoảng sáu mươi lao động, dùng điện lưới, một lò sấy chạy khí hoá lỏng và ba xe tải nhẹ. Công ty chưa nằm trong danh mục bắt buộc kiểm kê, nhưng đang bán hàng cho một nhà máy lắp ráp có khách hàng ở châu Âu. Những việc nên làm, xếp theo mức tốn kém tăng dần:
- Gom số liệu năng lượng mười hai tháng gần nhất: hoá đơn điện theo tháng, lượng khí hoá lỏng mua vào, lít dầu của ba xe. Đây là đầu vào của mọi phép tính phát thải, và rất nhiều xưởng không lưu đủ.
- Ước tính phát thải theo hệ số mặc định: nhân lượng tiêu thụ với hệ số phát thải do cơ quan nhà nước công bố cho điện lưới và nhiên liệu. Con số gần đúng đã đủ để biết mình đang cách ngưỡng 3.000 tấn hay 2.000 tấn bao xa.
- Chọn một hoặc hai chỗ giảm có lời: thay đèn, sửa rò rỉ khí nén, cách nhiệt lò sấy. Những việc này giảm hoá đơn trước, giảm phát thải là phần đi kèm.
- Ghi chép theo mẫu cố định: giữ cùng một bảng tính, cùng đơn vị, qua nhiều năm, để khi khách hàng hỏi hoặc khi ngưỡng bắt buộc hạ xuống, công ty có chuỗi số liệu chứ không phải một con số lẻ.
- Tránh công bố quá lời: chưa có kiểm kê bài bản thì đừng ghi "trung hoà các-bon" lên catalogue; khách hàng chuyên nghiệp sẽ hỏi phương pháp.
Không mục nào ở trên là nghĩa vụ pháp lý với công ty B hôm nay. Chúng là cách để không bị động khi mốc 2030 tới gần và ngưỡng phát thải bắt buộc hạ xuống 2.000 tấn.
Câu hỏi thường gặp
Việt Nam cam kết phát thải ròng bằng 0 vào năm nào?
Việt Nam cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Cam kết đưa ra tại COP26 tháng 11/2021 và được cụ thể hoá trong Chiến lược quốc gia về biến đổi khí hậu theo Quyết định 896/QĐ-TTg năm 2022.
Phát thải của Việt Nam đạt đỉnh vào năm nào theo kế hoạch?
Theo Chiến lược quốc gia về biến đổi khí hậu, tổng phát thải khí nhà kính đạt đỉnh vào năm 2035, sau đó giảm nhanh để tới năm 2050 đạt mức ròng bằng 0.
Mục tiêu giảm 43,5% đến 2030 tính so với năm nào?
Con số 43,5% không tính so với một năm cụ thể mà so với kịch bản phát triển thông thường, tức mức phát thải giả định nếu không áp dụng thêm biện pháp giảm nào. Vì thế không nên đem trừ thẳng vào số phát thải hiện nay.
Hộ gia đình có nghĩa vụ giảm phát thải theo cam kết 2050 không?
Hiện chưa có nghĩa vụ pháp lý trực tiếp cho hộ gia đình. Nghĩa vụ kiểm kê và giảm phát thải đặt lên các cơ sở có mức phát thải lớn theo danh mục do Thủ tướng ban hành, ngưỡng hạ dần qua các mốc 2030, 2040 và 2050.
Lĩnh vực nào phải giảm phát thải nhiều nhất?
Theo tỷ lệ đến năm 2050, năng lượng phải giảm 91,6%, chất thải 90,7%, lâm nghiệp và sử dụng đất giảm 90% phát thải. Năng lượng là lĩnh vực có quy mô phát thải lớn nhất nên được chú ý nhiều nhất.
Rừng đóng góp gì vào mục tiêu phát thải ròng bằng 0?
Rừng và đất là nơi hấp thụ các-bon. Chiến lược giao lĩnh vực lâm nghiệp, sử dụng đất đạt tổng phát thải và hấp thụ ít nhất âm 185 triệu tấn CO2 tương đương vào năm 2050, để bù cho phần các lĩnh vực khác còn thải ra.