VuonMinh.comVươn Mình
Chuyển đổi xanh và năng lượng

NDC của Việt Nam là gì: mục tiêu giảm 15,8% và 43,5% đến 2030 đọc sao cho đúng

NDC là cam kết khí hậu Việt Nam nộp theo Thỏa thuận Paris. Giải thích mục tiêu tự lực 15,8% và có hỗ trợ 43,5% đến 2030, kịch bản BAU và NDC 3.0 cho 2035.

A young Vietnamese woman engineer in a hard hat, seen from the side, checks a gas measuring device beside a cement kiln tower, overcast afternoon, amber tones

NDC (Nationally Determined Contribution, Đóng góp do quốc gia tự quyết định) là bản cam kết giảm phát thải và thích ứng với biến đổi khí hậu mà mỗi nước nộp cho Ban Thư ký Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu theo Thỏa thuận Paris. Bản NDC cập nhật Việt Nam nộp tháng 11/2022 đặt mục tiêu giảm 15,8% phát thải vào năm 2030 bằng nguồn lực trong nước, và có thể tới 43,5% nếu nhận được hỗ trợ quốc tế, đều so với kịch bản phát triển thông thường.

Hai con số này hay bị đặt cạnh nhau mà thiếu điều kiện đi kèm, dẫn tới những câu kiểu "Việt Nam sẽ giảm gần một nửa phát thải". Bài dưới giải thích NDC vận hành thế nào, cách đọc đúng từng con số, bản NDC thế hệ mới cho giai đoạn 2026–2035 đang ở đâu, và khi đọc tin bạn nên kiểm những gì. Phần cuối nói về việc NDC chạm tới doanh nghiệp, nông dân và người tiêu dùng theo những đường nào.

NDC sinh ra từ đâu và vì sao phải cập nhật định kỳ

Thỏa thuận Paris năm 2015 không áp một mức giảm chung cho mọi nước. Thay vào đó, từng nước tự xác định mức đóng góp của mình, nộp lên Liên hợp quốc, rồi cứ khoảng năm năm lại nộp bản mới với mức tham vọng không thấp hơn bản cũ. Cơ chế này tạo ra một chu kỳ nâng dần: các bản NDC cộng lại cho thấy thế giới đang đi gần hay xa mục tiêu giữ nhiệt độ tăng dưới 2 độ C.

Việt Nam đã có ba lần công bố chính: bản đầu gắn với Thỏa thuận Paris, bản cập nhật năm 2020 và bản cập nhật năm 2022. Bản 2020 đặt mục tiêu giảm 9% tự lực và 27% có hỗ trợ quốc tế; bản 2022 nâng lần lượt lên 15,8% và 43,5%. Lý do nâng là để khớp với cam kết phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 đưa ra tại COP26.

Thế hệ tiếp theo, thường gọi là NDC 3.0, áp cho giai đoạn 2026–2035. Năm 2025, cơ quan quản lý về biến đổi khí hậu thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã tổ chức tham vấn kỹ thuật để xây dựng bản này, với yêu cầu bao phủ toàn bộ các loại khí nhà kính và các lĩnh vực của nền kinh tế. Khi bạn đọc bài này, hãy tra cổng thông tin của Bộ để biết con số chính thức cho năm 2035; các số liệu từ dự thảo không nên được trích như mục tiêu đã chốt.

Hai con số trong NDC 2022: điều kiện khác nhau thế nào

Bảng sau đặt hai mục tiêu cạnh nhau. Lượng giảm tuyệt đối được tính từ kịch bản BAU mà NDC dùng làm gốc.

Tiêu chíMục tiêu tự lựcMục tiêu có hỗ trợ quốc tế
Mức giảm so với BAU năm 203015,8%43,5%
Tương đương lượng giảmKhoảng 146,3 triệu tấn CO2tđKhoảng 403,7 triệu tấn CO2tđ
Nguồn lựcNgân sách và nguồn lực trong nướcCần tài chính, công nghệ, chuyển giao từ đối tác quốc tế, cơ chế thị trường các-bon
Tính ràng buộcMức Việt Nam tự cam kết thực hiệnPhụ thuộc mức hỗ trợ thực tế nhận được
Văn bản trong nước tương ứngKế hoạch hành động các bộ, ngànhKhớp với mục tiêu 43,5% trong Quyết định 896/QĐ-TTg

Câu "Việt Nam cam kết giảm 43,5%" vì vậy chỉ đúng một nửa. Câu đầy đủ là: Việt Nam tự thực hiện mức giảm 15,8%, và có thể đạt 43,5% nếu có hỗ trợ quốc tế tương xứng. Chiến lược quốc gia về biến đổi khí hậu chọn con số cao hơn làm mục tiêu phấn đấu trong nước.

Kịch bản phát triển thông thường (BAU) là gì, và vì sao quan trọng

BAU là đường phát thải giả định nếu nền kinh tế tăng trưởng như dự báo mà không thêm chính sách giảm phát thải mới. Nó không phải số đo thực tế mà là kết quả mô hình hoá, dựa trên giả định về tăng trưởng GDP, dân số, cơ cấu năng lượng và công nghệ. Khi giả định thay đổi, đường BAU cũng thay đổi, và cùng một tỷ lệ phần trăm có thể ứng với lượng tấn khác.

Hệ quả thực tế là phát thải tuyệt đối của Việt Nam năm 2030 vẫn có thể cao hơn năm 2020 trong khi mục tiêu NDC vẫn đạt. Đây không phải nghịch lý: một nền kinh tế đang công nghiệp hoá thì nhu cầu điện, xi măng, thép, vận tải tăng nhanh, và mục tiêu đặt ra là bẻ cong đường tăng ấy xuống, không phải đưa nó về số thấp hơn ngay lập tức.

Đây cũng là lý do các tổ chức đánh giá độc lập nước ngoài thường đưa ra nhận xét khác nhau về NDC của nhiều nước. Những nhận xét đó là quan điểm của từng tổ chức, dựa trên phương pháp riêng, không phải kết luận chính thức của Liên hợp quốc. Khi đọc, bạn nên tách phần số liệu do Việt Nam công bố với phần bình luận của bên đánh giá.

Ba bước kiểm một tin về NDC trước khi chia sẻ

Tin về NDC hay được giật tít bằng phần trăm. Trước khi tin hay chia sẻ, bạn có thể tự kiểm theo thứ tự sau:

  1. Xác định đó là bản NDC nào. Bản 2020, bản 2022 hay NDC 3.0 cho 2026–2035. Mỗi bản có mốc năm và con số khác nhau; trích nhầm bản cũ là lỗi thường gặp nhất.
  2. Tìm điều kiện đi kèm con số. Có chữ "tự lực", "không điều kiện" hay "có hỗ trợ quốc tế", "có điều kiện" không. Thiếu chữ này thì câu tin chưa đủ nghĩa.
  3. Xem gốc so sánh. So với BAU, so với một năm cơ sở hay là mức trần tuyệt đối. Ba cách tính cho ra ba câu chuyện khác nhau.
  4. Đối chiếu nguồn. Số chính thức do Bộ Nông nghiệp và Môi trường công bố và được đăng trên hệ thống đăng ký NDC của Liên hợp quốc. Bài phân tích của tổ chức khác là ý kiến tham khảo.

Áp vào một câu giả định "Việt Nam giảm 43,5% khí thải từ năm 2030": thiếu điều kiện (có hỗ trợ quốc tế), sai gốc (so với BAU, không phải so với hiện nay) và sai mốc (là mục tiêu đến năm 2030, không phải bắt đầu từ năm 2030). Một câu ngắn mà sai cả ba chỗ.

NDC liên quan gì tới doanh nghiệp và người dân

Doanh nghiệp phát thải lớn. Mục tiêu NDC được chia về các lĩnh vực, rồi thành nghĩa vụ kiểm kê khí nhà kính và hạn ngạch phát thải cho cơ sở trong danh mục bắt buộc. Năm 2026 là năm đầu 110 cơ sở nhiệt điện, sắt thép, xi măng được phân bổ hạn ngạch thí điểm.

Doanh nghiệp xuất khẩu. Đối tác nước ngoài ngày càng hỏi số liệu phát thải theo sản phẩm. NDC không trực tiếp đặt yêu cầu này, nhưng hạ tầng đo đạc, báo cáo, thẩm định mà Việt Nam xây để thực hiện NDC cũng là hạ tầng doanh nghiệp dùng để trả lời khách hàng.

Nông dân, chủ rừng. Các chương trình như lúa chất lượng cao phát thải thấp ở Đồng bằng sông Cửu Long hay chi trả giảm phát thải từ rừng là cách NDC đi vào ruộng đồng, có thể kèm khoản thu từ tín chỉ các-bon.

Người tiêu dùng. Ảnh hưởng gián tiếp qua giá điện, tiêu chuẩn khí thải phương tiện, ưu đãi xe điện, nhãn năng lượng của thiết bị gia dụng.

Mốc thời gian của NDC Việt Nam

Đặt các mốc lên một dòng thời gian giúp tránh trích nhầm bản cũ. Bảng dưới chỉ ghi những mốc đã được công bố chính thức.

Thời điểmSự kiệnÝ nghĩa với người đọc
Tháng 12/2015Thỏa thuận Paris được thông quaRa đời cơ chế NDC tự quyết định, cập nhật định kỳ
Năm 2020Việt Nam nộp NDC cập nhậtMục tiêu 2030: giảm 9% tự lực, 27% có hỗ trợ quốc tế
Tháng 11/2021Cam kết phát thải ròng bằng 0 tại COP26Đặt đích dài hạn năm 2050
Tháng 7/2022Quyết định 896/QĐ-TTg ban hành Chiến lược quốc gia về biến đổi khí hậuChia mục tiêu 2030 và 2050 về từng lĩnh vực
Tháng 11/2022Việt Nam nộp NDC cập nhật 2022Mục tiêu 2030 nâng lên 15,8% và 43,5%
Năm 2025Tham vấn kỹ thuật xây dựng NDC 3.0Chuẩn bị mục tiêu cho giai đoạn 2026–2035

Khi một bài viết năm 2026 vẫn trích "9% và 27%", đó là số của bản 2020 đã được thay thế. Ngược lại, nếu thấy con số cho năm 2035, hãy kiểm xem đó là bản đã nộp chính thức hay chỉ là kịch bản trong dự thảo được nêu tại hội thảo.

Lĩnh vực nào gánh phần lớn mục tiêu, và vì sao

NDC tính trên toàn nền kinh tế, nhưng phần giảm được phân bổ không đều. Theo cách chia trong Chiến lược quốc gia về biến đổi khí hậu, có thể hình dung như sau:

  • Năng lượng: gồm sản xuất điện, tiêu thụ năng lượng trong công nghiệp, giao thông, toà nhà. Đây là nguồn phát thải lớn nhất, nên mọi thay đổi về cơ cấu điện, hiệu suất thiết bị, nhiên liệu xe đều ảnh hưởng trực tiếp tới khả năng đạt NDC.
  • Nông nghiệp: phát thải chủ yếu là mê-tan từ ruộng lúa ngập nước và chăn nuôi. Biện pháp như tưới ướt khô xen kẽ, giảm lượng giống và phân đạm, xử lý rơm rạ được tính vào phần giảm.
  • Lâm nghiệp và sử dụng đất: vừa giảm phát thải do mất rừng, vừa tăng hấp thụ, nên được tính là phần bù cho các lĩnh vực khác.
  • Chất thải: bãi chôn lấp rác sinh mê-tan; phân loại tại nguồn, thu hồi khí bãi rác và xử lý nước thải là các biện pháp chính.
  • Các quá trình công nghiệp: phát thải sinh ra từ phản ứng hoá học trong sản xuất xi măng, thép, hoá chất, ngoài phần đốt nhiên liệu.

Với người đọc phổ thông, điều đáng nhớ là NDC không chỉ là chuyện nhà máy điện. Một ruộng lúa ở Đồng bằng sông Cửu Long, một bãi rác ven đô hay một khu rừng ở Bắc Trung Bộ cũng là một phần của cùng bảng tính quốc gia.

Câu hỏi thường gặp

NDC viết tắt của cụm từ gì?

NDC là Nationally Determined Contribution, tiếng Việt là Đóng góp do quốc gia tự quyết định. Đây là văn kiện mỗi nước nộp theo Thỏa thuận Paris để nêu mục tiêu giảm phát thải và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Mục tiêu NDC 2022 của Việt Nam là bao nhiêu?

Đến năm 2030 giảm 15,8% tổng phát thải khí nhà kính so với kịch bản phát triển thông thường bằng nguồn lực trong nước, và có thể giảm tới 43,5% nếu có hỗ trợ quốc tế về tài chính, công nghệ.

Vì sao có hai con số 15,8% và 43,5%?

Con số thứ nhất là phần Việt Nam tự thực hiện, con số thứ hai là mức có thể đạt khi nhận được hỗ trợ quốc tế. Cách chia hai tầng này phổ biến ở NDC của các nước đang phát triển.

NDC 3.0 là gì?

NDC 3.0 là thế hệ đóng góp tiếp theo theo Thỏa thuận Paris, áp cho giai đoạn 2026 đến 2035. Việt Nam đã tham vấn xây dựng từ năm 2025; con số chính thức nên tra trên cổng của Bộ Nông nghiệp và Môi trường.

Đạt mục tiêu NDC có nghĩa là phát thải giảm so với hiện nay không?

Không nhất thiết. Mục tiêu tính so với kịch bản phát triển thông thường, nên phát thải tuyệt đối có thể vẫn tăng trong giai đoạn công nghiệp hoá, miễn là thấp hơn đường giả định đó theo đúng tỷ lệ.

NDC có ràng buộc pháp lý không?

Thỏa thuận Paris ràng buộc các nước phải nộp và cập nhật NDC, báo cáo minh bạch tiến độ. Việc đạt con số thì thực hiện qua luật và văn bản trong nước như Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 và Nghị định 06/2022/NĐ-CP.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138