Theo đánh giá trong Nghị quyết 68-NQ/TW ngày 4/5/2025, khu vực kinh tế tư nhân đóng góp khoảng 50% GDP, hơn 30% tổng thu ngân sách nhà nước và sử dụng khoảng 82% tổng số lao động. Mục tiêu đến năm 2030 là khoảng 55–58% GDP, khoảng 35–40% thu ngân sách và 84–85% việc làm, với tốc độ tăng trưởng bình quân khoảng 10–12% mỗi năm. Tầm nhìn đến năm 2045 là trên 60% GDP.
Những tỷ trọng này nghe đơn giản nhưng hay bị đọc nhầm: kinh tế tư nhân có gồm doanh nghiệp vốn nước ngoài không, có gồm hộ kinh doanh không, và vì sao có nguồn ghi gần 70%. Bài dưới đây giải thích từng thước đo, đặt mục tiêu cạnh số hiện trạng và chỉ ra chỗ cần hỏi lại khi gặp một con số mới.
Mục tiêu và hiện trạng đặt cạnh nhau
Các con số trong bảng đều lấy từ Nghị quyết 68-NQ/TW. Cột hiện trạng là phần đánh giá thực trạng của văn kiện; cột mục tiêu là phần định lượng đến năm 2030 và tầm nhìn 2045.
| Thước đo | Hiện trạng khi ban hành (2025) | Mục tiêu năm 2030 | Tầm nhìn 2045 |
|---|---|---|---|
| Đóng góp vào GDP | Khoảng 50% | Khoảng 55–58% | Trên 60% |
| Đóng góp thu ngân sách nhà nước | Hơn 30% | Khoảng 35–40% | Không nêu riêng |
| Tỷ lệ lao động có việc làm | Khoảng 82% | Khoảng 84–85% | Không nêu riêng |
| Tăng trưởng bình quân của khu vực | Không nêu | Khoảng 10–12%/năm | Không nêu riêng |
| Tăng năng suất lao động | Không nêu | Khoảng 8,5–9,5%/năm | Không nêu riêng |
| Số doanh nghiệp | Hơn 940 nghìn, hơn 5 triệu hộ kinh doanh | 2 triệu doanh nghiệp | Ít nhất 3 triệu |
Mục tiêu tăng trưởng khoảng 10–12% mỗi năm của riêng khu vực tư nhân gắn trực tiếp với mục tiêu tỷ trọng: muốn tỷ trọng tăng từ khoảng 50% lên 55–58% trong năm năm, khu vực tư nhân phải lớn nhanh hơn phần còn lại của nền kinh tế, gồm khu vực nhà nước và khu vực vốn nước ngoài.
"Kinh tế tư nhân" trong các con số này gồm những ai
Doanh nghiệp tư nhân trong nước. Công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần, doanh nghiệp tư nhân do nhà đầu tư trong nước sở hữu. Một số phân tích được báo chí dẫn tách riêng phần này ở mức khoảng 28% GDP.
Hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh. Cửa hàng, quầy chợ, xưởng gia đình, người bán hàng trực tuyến. Phần này cũng được báo chí dẫn ở mức khoảng 23% GDP. Cộng hai phần ra con số quanh 50%.
Không gồm khu vực có vốn đầu tư nước ngoài. Doanh nghiệp FDI là một khu vực riêng trong thống kê. Nếu gộp FDI vào "ngoài nhà nước", tỷ trọng sẽ lên gần 70% GDP, và đây là nguồn gốc của những con số tưởng mâu thuẫn trên mạng.
Không gồm doanh nghiệp nhà nước. Theo Tổng điều tra kinh tế năm 2026, đến cuối năm 2025 có 1.770 doanh nghiệp nhà nước đang hoạt động, chiếm khoảng 0,2% số doanh nghiệp, nhưng nắm 16,7 triệu tỷ đồng nguồn vốn.
Tổng điều tra kinh tế 2026 nói gì về quy mô khu vực ngoài nhà nước
Kết quả sơ bộ Tổng điều tra kinh tế năm 2026 (Cục Thống kê công bố ngày 13/7/2026, số liệu đến cuối năm 2025) cho thấy khu vực ngoài nhà nước chiếm đa số về số đơn vị nhưng không đồng đều ở các thước đo khác:
| Thước đo (cuối năm 2025) | Ngoài nhà nước | Có vốn nước ngoài | Nhà nước |
|---|---|---|---|
| Số doanh nghiệp đang hoạt động | 827,5 nghìn | 29,8 nghìn | 1.770 |
| Nguồn vốn | 49 triệu tỷ đồng | 17,1 triệu tỷ đồng | 16,7 triệu tỷ đồng |
| Doanh thu thuần năm 2025 | 25,9 triệu tỷ đồng | 14,5 triệu tỷ đồng | Phần còn lại của tổng 45,3 triệu tỷ |
| Vốn bình quân trên một lao động | 4,7 tỷ đồng | 2,8 tỷ đồng | 17 tỷ đồng |
Khu vực ngoài nhà nước chiếm khoảng 96% số doanh nghiệp nhưng khoảng 57% doanh thu thuần của khối doanh nghiệp. Ngoài ra còn khoảng 5,3 triệu cơ sở cá thể với khoảng 8,6 triệu lao động, nằm ngoài khối doanh nghiệp. Lưu ý doanh thu không phải GDP: GDP đo giá trị tăng thêm, nên không thể chia doanh thu để suy ra tỷ trọng GDP.
Ba thước đo đọc khác nhau như thế nào
Cùng một khu vực, ba tỷ trọng kể ba câu chuyện khác nhau. Hiểu từng thước đo giúp bạn khỏi so khập khiễng:
- Tỷ trọng GDP cho biết khu vực tạo ra bao nhiêu giá trị tăng thêm. Con số khoảng 50% là ước tính dựa trên tài khoản quốc gia, thường chỉ công bố theo năm và có độ trễ.
- Tỷ trọng thu ngân sách cho biết phần thuế, phí khu vực nộp. Hơn 30% thấp hơn tỷ trọng GDP vì hộ kinh doanh nhỏ nộp ít thuế, nhiều hộ dưới ngưỡng chịu thuế, và một phần thu ngân sách đến từ dầu thô, xuất nhập khẩu, đất đai.
- Tỷ trọng lao động khoảng 82% cao hơn hẳn tỷ trọng GDP, vì phần lớn lao động nông nghiệp và lao động tự làm được tính vào khu vực tư nhân, trong khi năng suất bình quân của nhóm này thấp hơn.
- Khoảng cách giữa lao động và GDP chính là lý do văn kiện đặt riêng mục tiêu tăng năng suất lao động 8,5–9,5% mỗi năm.
Khi gặp một tiêu đề "kinh tế tư nhân chiếm hơn 80%", hãy xem đó là 80% của cái gì: lao động, số doanh nghiệp hay GDP. Ba câu trả lời dẫn tới ba cách hiểu khác hẳn nhau.
Ngoài ba thước đo trên, đôi khi bạn sẽ gặp thêm tỷ trọng vốn đầu tư toàn xã hội theo khu vực, hoặc tỷ trọng số doanh nghiệp. Tỷ trọng số doanh nghiệp luôn rất cao, quanh 96% như Tổng điều tra cho thấy, vì phần lớn doanh nghiệp nhỏ thuộc khu vực ngoài nhà nước. Con số này nói về số đầu đơn vị, không nói gì về giá trị tạo ra. Một tập đoàn lớn và một công ty hai nhân viên đều được đếm là một.
Với người làm báo cáo cho doanh nghiệp hay địa phương, cách an toàn là luôn viết đủ ba thành phần: thước đo, phạm vi và năm. Ví dụ "khu vực kinh tế tư nhân trong nước, không gồm khu vực vốn nước ngoài, đóng góp khoảng 50% GDP theo đánh giá trong Nghị quyết 68-NQ/TW năm 2025". Câu dài hơn nhưng không ai đọc nhầm.
Những chỉ tiêu đi kèm, ít được nhắc
Ngoài ba tỷ trọng quen thuộc, phần mục tiêu đến năm 2030 của Nghị quyết 68-NQ/TW còn có nhiều chỉ tiêu cùng nhóm. Chúng cho thấy văn kiện không chỉ nhắm vào quy mô mà còn vào chất lượng tăng trưởng:
- Ít nhất 20 doanh nghiệp lớn tham gia chuỗi giá trị toàn cầu. Chỉ tiêu này đo năng lực của nhóm đầu, khác hẳn mục tiêu số lượng 2 triệu doanh nghiệp.
- Năng suất lao động tăng bình quân khoảng 8,5–9,5% mỗi năm. Đây là chỉ tiêu giúp thu hẹp khoảng cách giữa tỷ trọng lao động (khoảng 82%) và tỷ trọng GDP (khoảng 50%).
- Trình độ công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số thuộc nhóm 3 nước dẫn đầu ASEAN và nhóm 5 nước dẫn đầu châu Á. Chỉ tiêu này đo bằng các bảng xếp hạng quốc tế, nên khi đánh giá cần nêu rõ bảng nào, năm nào.
- 20 doanh nghiệp hoạt động trên một nghìn dân. Đây là cách quy mục tiêu số lượng về mật độ, giúp so sánh giữa các địa phương.
Khi một địa phương công bố kế hoạch thực hiện, các chỉ tiêu này thường được quy đổi về con số riêng của tỉnh: số doanh nghiệp tăng thêm, tỷ trọng khu vực tư nhân trong tổng sản phẩm trên địa bàn, số doanh nghiệp trên nghìn dân. Đặt kế hoạch tỉnh cạnh chỉ tiêu quốc gia giúp bạn thấy địa phương mình đang đặt mức cao hay thấp so với bình quân.
Một lưu ý về cách đọc: chỉ tiêu "động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia" trong văn kiện là định hướng về vai trò, không phải một con số đo được. Phần đo được là các chỉ tiêu định lượng liệt kê ở trên.
Tự kiểm một con số tỷ trọng gặp trên mạng
Có nhiều con số trôi nổi, từ 40% đến 70%. Bốn câu hỏi sau giúp bạn xếp chúng vào đúng chỗ:
- Con số là tỷ trọng của thước đo nào: GDP, ngân sách, lao động, vốn đầu tư hay số doanh nghiệp?
- Phạm vi có gộp khu vực vốn nước ngoài không? Gộp thì gần 70%, không gộp thì quanh 50%.
- Năm số liệu là năm nào? Mục tiêu 55–58% là cho năm 2030, không phải số đã đạt.
- Nguồn là văn kiện, cơ quan thống kê hay một nghiên cứu độc lập? Nghiên cứu độc lập có thể dùng cách tính riêng và không trùng số chính thức.
Ví dụ giả định: một bài đăng viết "kinh tế tư nhân đã chiếm 60% GDP". Nếu bài không nêu năm và phạm vi, nhiều khả năng đây là nhầm lẫn giữa tầm nhìn 2045 (trên 60%) với số hiện tại, hoặc đã gộp một phần khu vực vốn nước ngoài.
Mục tiêu 55–58% đòi hỏi điều gì về tốc độ
Tỷ trọng là phép chia, nên tăng tỷ trọng có hai cách: khu vực tư nhân lớn nhanh hơn, hoặc phần còn lại lớn chậm hơn. Văn kiện chọn cách thứ nhất bằng mục tiêu tăng trưởng khu vực khoảng 10–12% mỗi năm. Nếu toàn nền kinh tế tăng thấp hơn mức này vài điểm phần trăm mỗi năm, sau năm năm tỷ trọng tư nhân sẽ nhích lên vài điểm, đúng khoảng cách từ 50% lên 55–58%.
Phép tính minh hoạ, không phải dự báo: giả sử năm gốc khu vực tư nhân bằng 50 đơn vị trong nền kinh tế 100 đơn vị. Nếu khu vực tư nhân tăng 11% mỗi năm và phần còn lại tăng 6% mỗi năm, sau năm năm khu vực tư nhân khoảng 84 đơn vị, phần còn lại khoảng 67 đơn vị, tỷ trọng khoảng 56%. Thay tốc độ tư nhân bằng 8% thì tỷ trọng chỉ khoảng 53%.
Phép tính cho thấy mục tiêu nhạy với tốc độ tăng của chính khu vực tư nhân, và cũng nhạy với cách cơ quan thống kê phân loại các đơn vị khi doanh nghiệp nhà nước cổ phần hoá hoặc hộ kinh doanh chuyển thành doanh nghiệp. Khi đọc đánh giá giữa kỳ, nên xem cả hai yếu tố này.
Câu hỏi thường gặp
Kinh tế tư nhân hiện đóng góp bao nhiêu phần trăm GDP?
Nghị quyết 68-NQ/TW ngày 4/5/2025 đánh giá khu vực kinh tế tư nhân đóng góp khoảng 50% GDP. Một số phân tích được báo chí dẫn tách ra khoảng 28% từ doanh nghiệp tư nhân và khoảng 23% từ hộ sản xuất kinh doanh.
Mục tiêu đóng góp GDP của kinh tế tư nhân đến năm 2030 là bao nhiêu?
Khoảng 55–58% GDP, cùng với khoảng 35–40% tổng thu ngân sách nhà nước và giải quyết việc làm cho khoảng 84–85% tổng số lao động. Tầm nhìn đến năm 2045 là khu vực tư nhân đóng góp trên 60% GDP.
Doanh nghiệp FDI có được tính vào kinh tế tư nhân không?
Trong cách tính của văn kiện, khu vực có vốn đầu tư nước ngoài là khu vực riêng, không gộp vào con số khoảng 50%. Nếu gộp, tỷ trọng khu vực ngoài nhà nước lên gần 70% GDP, đó là lý do có nhiều con số khác nhau.
Vì sao kinh tế tư nhân dùng 82% lao động mà chỉ đóng góp khoảng 50% GDP?
Vì phần lớn lao động nông nghiệp, lao động tự làm và lao động trong hộ kinh doanh nhỏ thuộc khu vực tư nhân, nơi năng suất bình quân thấp hơn. Đây là lý do văn kiện đặt riêng mục tiêu tăng năng suất lao động khoảng 8,5–9,5% mỗi năm.
Số liệu tỷ trọng GDP của kinh tế tư nhân được công bố khi nào?
Tỷ trọng theo thành phần kinh tế được tính từ tài khoản quốc gia, thường công bố theo năm, kèm niên giám thống kê, và có thể điều chỉnh khi có số liệu chính thức hoặc kết quả tổng điều tra. Số quý thường không tách chi tiết đến mức này.
Tỷ trọng thu ngân sách của kinh tế tư nhân là bao nhiêu?
Theo đánh giá trong Nghị quyết 68-NQ/TW, khu vực kinh tế tư nhân đóng góp hơn 30% tổng thu ngân sách nhà nước. Mục tiêu đến năm 2030 là khoảng 35–40%.