VuonMinh.comVươn Mình
Hội nhập quốc tế

Hiệp định Việt Nam – EFTA: ký ngày 18/10/2026 sau 14 năm, việc còn lại trước hiệu lực

FTA Việt Nam – EFTA với Thụy Sĩ, Na Uy, Iceland, Liechtenstein ký ngày 18/10/2026 sau 21 vòng đàm phán. Mốc thời gian, 13 lĩnh vực và điều cần chờ trước hiệu lực.

A Vietnamese fisherwoman seen from behind sorts fresh fish into ice crates on a quiet harbor dock at early morning, eye level side angle, misty silver and pale gold light

Hiệp định Thương mại tự do giữa Việt Nam và bốn nước thuộc Hiệp hội Thương mại tự do châu Âu (EFTA) gồm Thụy Sĩ, Na Uy, Iceland và Liechtenstein được ký tại Hà Nội ngày 18/10/2026. Đàm phán khởi động từ tháng 7/2012, trải qua 21 vòng chính thức, kết thúc bằng tuyên bố chung ngày 2/7/2026. Đây là FTA thứ 18 của Việt Nam.

Ký kết chưa phải là có hiệu lực. Tính đến giữa tháng 11/2026, hai bên đang hoàn tất thủ tục phê chuẩn, nên hàng Việt Nam sang các nước EFTA vẫn chịu mức thuế hiện hành. Bài dưới đây đặt các mốc theo thứ tự, giải thích EFTA là gì và khác EU ở đâu, hiệp định gồm những lĩnh vực nào, và doanh nghiệp nên chuẩn bị gì trong lúc chờ.

EFTA là gì, khác Liên minh châu Âu ở đâu

EFTA là tổ chức thương mại của bốn nước châu Âu không thuộc Liên minh châu Âu: Thụy Sĩ, Na Uy, Iceland và Liechtenstein. Khác với EU, EFTA không có biểu thuế quan chung với bên ngoài và không có chính sách thương mại chung. Mỗi nước giữ biểu thuế riêng, nên trong một FTA với EFTA, mỗi nước thành viên có biểu cam kết thuế riêng với Việt Nam.

Điều này giải thích vì sao EVFTA không áp dụng cho hàng vào Thụy Sĩ hay Na Uy. Dù nằm giữa châu Âu và có quan hệ kinh tế chặt với EU, các nước EFTA là thị trường riêng về mặt thuế quan. Trước khi có VEFTA, hàng Việt Nam vào các nước này hưởng mức thuế thông thường, hoặc ưu đãi đơn phương mà các nước đó dành cho nhóm nước đang phát triển nếu có.

Một chi tiết hay gây nhầm: Thụy Sĩ và Liechtenstein có liên minh thuế quan với nhau, nên trong nhiều thủ tục hải quan hai nước được xử lý chung. Na Uy, Iceland và Liechtenstein tham gia Khu vực Kinh tế châu Âu theo một thoả thuận riêng với EU, nhưng vẫn giữ quyền tự ký FTA với bên ngoài; Thụy Sĩ thì quan hệ với EU qua các hiệp định song phương.

Với người đọc phổ thông, điểm cần nhớ là EFTA nhỏ về dân số nhưng thu nhập bình quân cao, sức mua lớn với nhóm hàng chất lượng cao như thuỷ sản chế biến, cà phê, đồ gỗ, dệt may, giày dép cao cấp.

Các mốc của hiệp định từ 2012 đến 2026

Bảng dưới đây tổng hợp từ thông tin của Bộ Công Thương, Trung tâm WTO và Hội nhập (VCCI) và các cơ quan báo chí chính thống đưa tin về lễ ký:

Thời điểmSự kiện
Tháng 7/2012Khởi động đàm phán FTA giữa Việt Nam và EFTA
Sau năm 2012Đàm phán qua nhiều vòng, có giai đoạn tạm dừng kéo dài
Tháng 9/2025Nối lại đàm phán tại Geneva (Thụy Sĩ)
Tháng 11/2025Vòng đàm phán thứ 18 tổ chức tại Đà Nẵng
17 – 22/6/2026Vòng đàm phán cuối tại Iceland; đoàn Việt Nam dự Hội nghị Bộ trưởng EFTA để xử lý các vấn đề còn lại
2/7/2026Hai bên ra tuyên bố chung kết thúc đàm phán
18/10/2026Ký hiệp định tại Hà Nội, tổng cộng 21 vòng đàm phán chính thức
Sau khi kýRà soát pháp lý, phê chuẩn tại Việt Nam và từng nước EFTA; hiệp định có hiệu lực theo điều khoản về hiệu lực

Mốc thứ hai trong bảng được ghi chung vì các nguồn công khai không nêu ngày tạm dừng cụ thể. Phần chắc chắn là giữa lần khởi động năm 2012 và lần nối lại năm 2025 có một quãng dài đàm phán không tiến triển.

Hiệp định gồm những lĩnh vực nào

Theo thông tin công bố tại lễ ký, hiệp định gồm 13 lĩnh vực. Danh sách dưới đây kèm chú thích ngắn về ý nghĩa thực tế với doanh nghiệp:

  • Thương mại hàng hoá và thuế quan: biểu cam kết giảm, xoá thuế của từng bên theo lộ trình; đây là phần doanh nghiệp xuất khẩu quan tâm đầu tiên.
  • Hàng rào kỹ thuật trong thương mại, biện pháp vệ sinh dịch tễ: quy định về tiêu chuẩn, kiểm dịch với nông sản, thuỷ sản, thực phẩm.
  • Hải quan và phòng vệ thương mại: thủ tục thông quan, xác minh xuất xứ, các biện pháp tự vệ.
  • Thương mại dịch vụ và đầu tư: điều kiện để doanh nghiệp hai bên cung cấp dịch vụ, mở hiện diện thương mại.
  • Sở hữu trí tuệ: bảo hộ nhãn hiệu, sáng chế, chỉ dẫn địa lý.
  • Mua sắm của Chính phủ và cạnh tranh.
  • Doanh nghiệp nhỏ và vừa: chương riêng về chia sẻ thông tin để doanh nghiệp nhỏ tiếp cận ưu đãi.
  • Giải quyết tranh chấp, thương mại và phát triển bền vững.

Tính đến thời điểm viết, chi tiết biểu thuế của từng nước chưa được các cơ quan báo chí đưa con số cụ thể. Khi văn bản chính thức được công bố đầy đủ, doanh nghiệp cần tra theo đúng mã HS và đúng nước nhập khẩu, vì biểu của Thụy Sĩ và của Na Uy là hai biểu khác nhau.

Thương mại và đầu tư hai bên: đọc các con số khác nhau

Thông tin công bố quanh lễ ký có hai cách nói về quy mô thương mại. Theo số liệu của EFTA và Bộ Công Thương được báo chí dẫn khi kết thúc đàm phán, thương mại hàng hoá hai chiều năm 2025 khoảng 4,8 tỷ EUR, trong đó Việt Nam xuất siêu khoảng 2,5 tỷ EUR. Một số bài viết khác lại nêu kim ngạch hai chiều bình quân gần 2 tỷ USD mỗi năm.

Hai con số này không nhất thiết mâu thuẫn mà phản ánh khác biệt về phạm vi và cách ghi nhận: năm nào, có tính hàng đi qua nước thứ ba hay không, số của phía xuất khẩu hay phía nhập khẩu. Khi trích dẫn, bạn nên ghi rõ nguồn và năm, tránh viết gộp thành "thương mại Việt Nam – EFTA đạt X tỷ".

Về hàng hoá, các nhóm Việt Nam xuất sang EFTA nhiều là thuỷ sản, giày dép, dệt may, máy móc thiết bị, điện tử và linh kiện. Chiều ngược lại, Việt Nam nhập máy móc, thiết bị công nghiệp, hoá chất, dược phẩm và nguyên liệu sản xuất.

Về đầu tư, theo số liệu tính đến cuối năm 2025 được nêu tại lễ ký, Thụy Sĩ có 234 dự án đầu tư tại Việt Nam với tổng vốn đăng ký hơn 2,4 tỷ USD, Na Uy có 62 dự án với hơn 201 triệu USD. Phần đầu tư và dịch vụ của hiệp định là kênh để các con số này thay đổi trong những năm tới, nhưng mức độ thay đổi phụ thuộc nhiều yếu tố ngoài hiệp định.

Ba hiệp định phủ thị trường châu Âu: EVFTA, UKVFTA và VEFTA

Khi VEFTA có hiệu lực, hàng Việt Nam sẽ có khung FTA với gần như toàn bộ các nền kinh tế lớn ở Tây và Bắc Âu, qua ba hiệp định riêng. Bảng dưới đây giúp phân biệt:

Hiệp địnhThị trườngTrạng tháiChứng từ xuất xứ
EVFTA27 nước Liên minh châu ÂuCó hiệu lực từ 1/8/2020C/O mẫu EUR.1
UKVFTAVương quốc AnhCó hiệu lực chính thức từ 1/5/2021C/O mẫu EUR.1 UK
VEFTAThụy Sĩ, Na Uy, Iceland, LiechtensteinKý 18/10/2026, đang phê chuẩnTheo quy định của hiệp định khi có hiệu lực

Với doanh nghiệp, ý nghĩa thực tế là một mặt hàng làm ra có thể chào cho khách ở nhiều nước châu Âu với cùng một chiến lược nguyên liệu, nếu quy tắc xuất xứ của ba hiệp định gần nhau. Tuy vậy mỗi hiệp định có quy tắc riêng, nên cần đối chiếu từng mã hàng thay vì giả định chúng giống hệt.

Một lưu ý khác: hàng giao cho khách ở Thụy Sĩ nhưng đi qua cảng của một nước EU vẫn phải dùng chứng từ của hiệp định với nước nhập khẩu cuối cùng, và giữ chứng từ vận tải chứng minh hàng không bị gia công thêm ở nước trung chuyển.

Áp vào trường hợp của bạn: chuẩn bị trong lúc chờ hiệu lực

Giả định một doanh nghiệp nhỏ chế biến cá tra phi lê đã xuất sang EU bằng C/O EUR.1 và muốn thử thị trường Na Uy, Thụy Sĩ. Các việc nên làm trong thời gian hiệp định chưa có hiệu lực:

  1. Theo dõi thông báo của Bộ Công Thương về tiến độ phê chuẩn và ngày hiệu lực; không chào giá cho khách theo mức thuế ưu đãi khi hiệp định chưa áp dụng.
  2. Khi văn bản đầy đủ được công bố, tra biểu cam kết của Na Uy và của Thụy Sĩ cho mã HS sản phẩm, ghi rõ thuế năm đầu và lộ trình.
  3. Đọc quy tắc xuất xứ của hiệp định cho mã hàng, so với quy tắc EVFTA mà doanh nghiệp đã quen; cá nuôi trong nước thường thuận lợi về xuất xứ, nhưng bao bì, phụ gia cũng cần kiểm tra.
  4. Rà tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm và yêu cầu kiểm dịch của từng nước; đây thường là rào cản lớn hơn thuế với thuỷ sản.
  5. Liên hệ cơ quan thương vụ của Việt Nam tại khu vực để có danh sách nhà nhập khẩu và thông tin thị trường.

Doanh nghiệp đã làm hàng sang EU có lợi thế vì nhiều tiêu chuẩn của Na Uy, Iceland gần với tiêu chuẩn chung của châu Âu; dù vậy, đừng mặc định hồ sơ dùng cho EU sẽ dùng nguyên cho thị trường EFTA.

Đọc sao cho đúng khi gặp tin về VEFTA

Vài lưu ý giúp bạn không hiểu sai các bản tin về hiệp định:

  • "Ký kết" khác "có hiệu lực": tính đến tháng 11/2026 ưu đãi chưa áp dụng.
  • "14 năm đàm phán" là tính từ lần khởi động năm 2012 đến năm ký; trong đó có giai đoạn đàm phán tạm dừng dài.
  • EFTA không phải là EU: không dùng C/O EUR.1 của EVFTA cho hàng vào Thụy Sĩ, Na Uy, Iceland, Liechtenstein.
  • Con số thương mại có nhiều phiên bản; luôn ghi nguồn, năm và đơn vị tiền tệ (EUR hay USD).
  • Lợi ích cụ thể phụ thuộc vào mã hàng; tin nói chung "hàng Việt sẽ được xoá thuế" chưa đủ để tính giá chào.
  • Số vòng đàm phán được nêu là 21 vòng chính thức; các con số khác xuất hiện trong tin cũ là số vòng tính đến thời điểm bài viết đó, không phải sai.

Khi cần trích dẫn, nguồn tốt nhất là thông cáo của Bộ Công Thương và văn bản hiệp định do cơ quan có thẩm quyền công bố.

Câu hỏi thường gặp

EFTA gồm những nước nào?

EFTA gồm bốn nước châu Âu không thuộc Liên minh châu Âu là Thụy Sĩ, Na Uy, Iceland và Liechtenstein. Mỗi nước giữ biểu thuế riêng, vì vậy trong hiệp định với Việt Nam mỗi nước có biểu cam kết riêng.

Hiệp định Việt Nam – EFTA được ký khi nào và ở đâu?

Hiệp định được ký sáng ngày 18/10/2026 tại Hà Nội, sau khi hai bên ra tuyên bố chung kết thúc đàm phán ngày 2/7/2026. Quá trình đàm phán khởi động từ tháng 7/2012 với 21 vòng đàm phán chính thức.

VEFTA đã có hiệu lực chưa?

Tính đến giữa tháng 11/2026 thì chưa. Sau khi ký, hai bên phải rà soát pháp lý và phê chuẩn theo thủ tục trong nước. Ngày có hiệu lực sẽ được Bộ Công Thương thông báo khi các bên hoàn tất thủ tục.

Hàng sang Thụy Sĩ có dùng được C/O EUR.1 của EVFTA không?

Không. Thụy Sĩ không thuộc Liên minh châu Âu nên EVFTA không áp dụng. Khi VEFTA có hiệu lực, doanh nghiệp sẽ dùng chứng từ xuất xứ theo quy định riêng của hiệp định này.

Những nhóm hàng nào Việt Nam đang xuất sang các nước EFTA?

Các nhóm hàng chính gồm thuỷ sản, giày dép, dệt may, máy móc thiết bị, điện tử và linh kiện. Việt Nam nhập từ EFTA chủ yếu máy móc, thiết bị công nghiệp, hoá chất, dược phẩm và nguyên liệu sản xuất.

Vì sao các con số thương mại Việt Nam – EFTA khác nhau giữa các bài báo?

Do mỗi nguồn dùng phạm vi, năm và đơn vị tiền tệ khác nhau, có nguồn lấy số phía EFTA tính bằng EUR, có nguồn lấy số bình quân nhiều năm tính bằng USD. Khi trích dẫn cần ghi rõ nguồn và kỳ số liệu.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138