VuonMinh.comVươn Mình
Hội nhập quốc tế

Hiệp định EVFTA sau hơn 6 năm: số liệu thương mại Việt Nam – EU và tỷ lệ dùng ưu đãi

EVFTA có hiệu lực từ 1/8/2020: kim ngạch hai chiều gần 300 tỷ USD sau 5 năm, tỷ lệ dùng C/O EUR.1 từ 14,8% lên 34,1%, và các yêu cầu mới phía EU.

A Vietnamese woman seen from behind inspects bags of roasted coffee beans on pallets inside a bright export warehouse, medium shot from low angle, warm brown and amber light

Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam – Liên minh châu Âu (EVFTA) có hiệu lực từ ngày 1/8/2020. Theo số liệu sơ bộ của cơ quan thống kê, từ tháng 8/2020 đến tháng 5/2025 kim ngạch hai chiều Việt Nam – EU đạt khoảng 298 tỷ USD. Tỷ lệ kim ngạch xuất khẩu sang EU có dùng C/O ưu đãi mẫu EUR.1 tăng từ 14,8% năm 2020 lên 34,1% năm 2025.

Nghĩa là sau hơn sáu năm, khoảng một phần ba hàng Việt Nam sang EU đang được hưởng thuế ưu đãi của hiệp định, hai phần ba còn lại thì chưa, vì không đáp ứng quy tắc xuất xứ, vì thuế thông thường đã thấp, hoặc vì doanh nghiệp chưa làm thủ tục. Bài dưới đây đặt các mốc, con số và yêu cầu mới phía EU vào một chỗ, kèm phần đọc số liệu cho đúng.

Các mốc của EVFTA từ ngày có hiệu lực

Bảng dưới đây gom các mốc thời gian và số liệu đã công bố, ghi rõ kỳ số liệu để bạn khỏi so lệch giai đoạn:

MốcNội dungNguồn công bố
1/8/2020EVFTA có hiệu lực với Việt Nam và 27 nước EUBộ Công Thương
Năm 2020Tỷ lệ xuất khẩu sang EU dùng C/O EUR.1: 14,8% (tính từ tháng 8)VCCI tổng hợp số liệu Bộ Công Thương
Năm 2024Xuất siêu sang EU 35,2 tỷ USD; tỷ lệ dùng EUR.1: 35,1%VCCI, Bộ Công Thương
8/2020 – 5/2025Kim ngạch hai chiều cộng dồn khoảng 298 tỷ USD (sơ bộ)Cơ quan thống kê
Năm 2025Tỷ lệ dùng EUR.1: 34,1%, tương ứng 19,17 tỷ USD hàng xuất khẩuVCCI tổng hợp số liệu Bộ Công Thương
10 tháng năm 2026Xuất siêu sang EU 40,84 tỷ USD, tăng 26,8% so với cùng kỳCục Thống kê

Lưu ý hai loại số khác nhau: con số 298 tỷ USD là tổng hai chiều cộng dồn nhiều năm, còn con số xuất siêu là phần chênh lệch giữa xuất khẩu và nhập khẩu trong một kỳ. Đặt hai số này cạnh nhau mà không ghi kỳ là cách dễ gây hiểu sai nhất.

EVFTA cam kết gì về thuế, và vì sao gọi là hiệp định thế hệ mới

Về hàng hoá, EVFTA hướng tới xoá bỏ khoảng 99% dòng thuế giữa hai bên theo lộ trình. Một phần dòng thuế về 0% ngay khi hiệp định có hiệu lực, phần còn lại giảm dần qua nhiều năm; một số nông sản nhạy cảm như gạo, đường, tỏi được EU mở theo hạn ngạch thuế quan, tức là chỉ một lượng nhất định mỗi năm được hưởng thuế ưu đãi. Phía Việt Nam cũng cam kết giảm thuế với hàng nhập khẩu từ EU, như máy móc, dược phẩm, ô tô, rượu vang, theo lộ trình dài hơn.

Những ví dụ được nêu nhiều trong báo cáo năm năm thực thi: thuế áo sơ mi vào Đức giảm từ 12% xuống 0%; cà phê rang xay về 0%, trước đó 7% đến 11%; khoảng 90% sản phẩm gỗ được xoá thuế sớm. Đây là những mặt hàng mà doanh nghiệp Việt Nam vốn đã có chỗ đứng, nên mức giảm thuế chuyển nhanh thành đơn hàng.

Chữ "thế hệ mới" đến từ phần ngoài thuế quan. EVFTA có chương về dịch vụ và đầu tư, mua sắm của Chính phủ, sở hữu trí tuệ gồm cả chỉ dẫn địa lý, thương mại và phát triển bền vững với cam kết về lao động và môi trường. Phần này không đem lại ưu đãi trực tiếp cho một lô hàng, nhưng nó tạo khung để EU đặt tiêu chuẩn với doanh nghiệp Việt Nam, và ngược lại.

Ngành nào tận dụng tốt, ngành nào còn khó

Nhóm tận dụng cao. Theo số liệu Bộ Công Thương được VCCI dẫn, chè có tỷ lệ dùng EUR.1 khoảng 99,2%, thuỷ sản khoảng 84,4%, giày dép gần 100%. Đặc điểm chung: nguyên liệu chính có trong nước hoặc quy tắc xuất xứ của hiệp định cho phép dùng nguyên liệu nhập khẩu ở mức đủ rộng.

Nhóm còn khó: dệt may. Quy tắc xuất xứ của EVFTA với hàng may mặc là "từ vải trở đi": vải phải được dệt tại Việt Nam hoặc EU (có cơ chế cộng gộp với một số đối tác có FTA với EU). Phần lớn vải dùng cho hàng may xuất khẩu vẫn phải nhập từ các nước ngoài khối, nên nhiều lô hàng không đủ điều kiện.

Nhóm phụ thuộc linh kiện nhập khẩu. Điện tử, máy móc có kim ngạch lớn nhưng thuế thông thường của EU với nhiều dòng hàng vốn đã thấp, và tỷ lệ giá trị nội địa không phải lúc nào cũng đủ. Doanh nghiệp ít có động lực làm C/O khi khoản tiết kiệm thuế nhỏ.

Nhóm nông sản theo hạn ngạch. Gạo, đường hưởng ưu đãi trong hạn ngạch; vượt hạn ngạch thì chịu thuế thông thường. Doanh nghiệp cần theo dõi việc phân giao hạn ngạch hằng năm của cơ quan quản lý.

Yêu cầu mới phía EU mà doanh nghiệp cần tính trước

Ưu đãi thuế của EVFTA giữ nguyên, nhưng điều kiện để hàng vào được thị trường EU đang thêm nhiều lớp. Các yêu cầu dưới đây không nằm trong hiệp định mà là quy định nội bộ của EU, áp dụng cho hàng của mọi nước:

  • Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM): giai đoạn chuyển tiếp chỉ yêu cầu báo cáo phát thải; từ ngày 1/1/2026 bước sang giai đoạn áp dụng chính thức với nhóm hàng như sắt thép, nhôm, xi măng, phân bón. Nhà nhập khẩu EU sẽ yêu cầu dữ liệu phát thải từ nhà sản xuất Việt Nam.
  • Quy định về sản phẩm không gây mất rừng: áp dụng với cà phê, ca cao, gỗ, cao su, đậu tương và một số hàng khác, yêu cầu truy xuất được lô đất sản xuất. Thời điểm áp dụng đã được EU điều chỉnh, doanh nghiệp nên kiểm tra mốc mới nhất với đối tác.
  • Quy định thẩm định chuỗi cung ứng và báo cáo phát triển bền vững của các doanh nghiệp lớn tại EU, kéo theo yêu cầu về lao động và môi trường với nhà cung cấp.
  • Tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm và dư lượng với nông sản, thuỷ sản, vốn là lý do phổ biến khiến lô hàng bị cảnh báo.

Điểm cần nhớ: một lô hàng có C/O EUR.1 hợp lệ vẫn có thể bị từ chối nếu không đáp ứng các quy định trên. Ưu đãi thuế và quyền vào thị trường là hai câu hỏi khác nhau.

Áp vào trường hợp của bạn: doanh nghiệp nhỏ lần đầu xuất sang EU

Giả định một hợp tác xã chế biến hạt điều ở xã C muốn bán lô đầu tiên cho một nhà nhập khẩu ở Hà Lan. Trình tự hợp lý:

  1. Hỏi nhà nhập khẩu về mã HS họ dự định khai và mức thuế thông thường họ đang chịu, để biết EVFTA tiết kiệm được bao nhiêu.
  2. Đọc quy tắc xuất xứ cho mã HS đó trong Nghị định thư về quy tắc xuất xứ của EVFTA; với hạt điều, nguyên liệu có thể là điều thô nhập khẩu, cần kiểm tra công đoạn chế biến tại Việt Nam có đủ để đạt xuất xứ hay không.
  3. Chuẩn bị bảng kê nguyên liệu, hoá đơn mua điều thô, quy trình chế biến để làm hồ sơ đề nghị cấp C/O mẫu EUR.1.
  4. Kiểm tra yêu cầu an toàn thực phẩm và dư lượng của EU với mặt hàng, chuẩn bị phiếu kiểm nghiệm.
  5. Thoả thuận rõ trong hợp đồng: bên nào chịu chi phí làm C/O, nếu hải quan EU xác minh xuất xứ sau thông quan thì bên nào cung cấp hồ sơ.

Nếu kết quả bước hai cho thấy không đạt xuất xứ, vẫn có thể xuất khẩu bình thường với thuế thông thường; chỉ là không có lợi thế giá từ hiệp định.

EVFTA và UKVFTA: vì sao hàng sang Anh có hiệp định riêng

Khi EVFTA có hiệu lực tháng 8/2020, Vương quốc Anh đang trong giai đoạn chuyển tiếp rời EU. Từ ngày 1/1/2021, hàng Việt Nam vào Anh không còn được hưởng EVFTA, nên hai bên ký Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam – Vương quốc Anh (UKVFTA). Hiệp định này áp dụng tạm thời từ 1/1/2021 và có hiệu lực chính thức từ 1/5/2021.

UKVFTA kế thừa phần lớn cam kết của EVFTA, kể cả lộ trình giảm thuế và quy tắc xuất xứ, với một số điều chỉnh cho phù hợp quan hệ song phương. Hàng sang Anh dùng C/O mẫu EUR.1 UK, không dùng chung mẫu EUR.1 của hàng sang EU. Theo tổng hợp của VCCI, tỷ lệ kim ngạch xuất khẩu sang Anh có dùng C/O ưu đãi là 36,2% năm 2024 và 31,9% năm 2025.

Từ tháng 12/2024, Anh còn là thành viên CPTPP, nên với một số mặt hàng doanh nghiệp có thêm lựa chọn giữa UKVFTA và CPTPP. Điều cần làm là so mức thuế và quy tắc xuất xứ của hai hiệp định cho đúng mã HS, rồi chọn mẫu C/O tương ứng.

Một nhầm lẫn hay gặp trong hồ sơ: lô hàng giao cho khách ở Anh nhưng đi qua cảng trung chuyển ở một nước EU, doanh nghiệp xin nhầm mẫu EUR.1 cho EU. Mẫu C/O đi theo nước nhập khẩu cuối cùng ghi trên hợp đồng và tờ khai, không theo cảng trung chuyển.

Đọc số liệu Việt Nam – EU sao cho khỏi nhầm

Thứ nhất, đừng gán toàn bộ tăng trưởng xuất khẩu sang EU cho EVFTA. Kim ngạch còn chịu tác động của nhu cầu tiêu dùng ở châu Âu, giá hàng hoá, tỷ giá, và việc các tập đoàn chuyển nhà máy. Chỉ phần hàng có dùng C/O ưu đãi, khoảng 19,17 tỷ USD năm 2025, mới là phần trực tiếp hưởng lợi từ thuế của hiệp định.

Thứ hai, tỷ lệ dùng C/O giảm nhẹ từ 35,1% năm 2024 xuống 34,1% năm 2025 không nhất thiết là dấu hiệu xấu. Nếu xuất khẩu tăng mạnh ở các nhóm hàng có thuế thông thường thấp như điện tử, mẫu số lớn lên còn tử số không đổi nhiều, tỷ lệ sẽ giảm dù số doanh nghiệp làm C/O vẫn tăng.

Thứ ba, khi gặp con số "xuất siêu sang EU", hãy kiểm tra đó là cả năm hay một số tháng. Năm 2024 xuất siêu 35,2 tỷ USD; 10 tháng năm 2026 là 40,84 tỷ USD. Hai số này không so trực tiếp được với nhau vì khác độ dài kỳ.

Cuối cùng, số liệu của phía EU (Eurostat) và phía Việt Nam thường lệch nhau do cách ghi nhận hàng trung chuyển qua cảng của nước thứ ba và thời điểm ghi nhận. Khi trích dẫn, ghi rõ nguồn của bên nào.

Câu hỏi thường gặp

EVFTA có hiệu lực từ ngày nào?

Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam – EU có hiệu lực từ ngày 1/8/2020. Hiệp định bảo hộ đầu tư đi kèm (EVIPA) là văn kiện riêng và cần được từng nước thành viên EU phê chuẩn nên tiến trình chậm hơn.

Tỷ lệ hàng xuất khẩu sang EU dùng C/O EUR.1 năm 2025 là bao nhiêu?

Theo tổng hợp của VCCI từ số liệu Bộ Công Thương, khoảng 34,1% kim ngạch xuất khẩu sang EU năm 2025 có dùng C/O mẫu EUR.1, tương đương khoảng 19,17 tỷ USD. Năm 2020, tỷ lệ này là 14,8%.

Vì sao hàng dệt may khó hưởng ưu đãi EVFTA?

Quy tắc xuất xứ với hàng may mặc yêu cầu vải phải được sản xuất tại Việt Nam hoặc EU, có một số cơ chế cộng gộp hạn chế. Nhiều doanh nghiệp may vẫn dùng vải nhập khẩu từ nước ngoài khối nên lô hàng không đạt xuất xứ.

CBAM có ảnh hưởng tới hàng xuất khẩu của Việt Nam không?

Có, với các nhóm hàng thuộc phạm vi CBAM như sắt thép, nhôm, xi măng, phân bón. Từ ngày 1/1/2026 cơ chế bước vào giai đoạn áp dụng chính thức, nhà nhập khẩu EU cần dữ liệu phát thải từ nhà sản xuất Việt Nam để kê khai.

Có C/O EUR.1 rồi thì chắc chắn được giảm thuế khi vào EU phải không?

Chưa chắc. Hải quan EU có thể xác minh xuất xứ sau thông quan; nếu doanh nghiệp không chứng minh được nguyên liệu, ưu đãi có thể bị thu hồi. Ngoài ra lô hàng còn phải đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật và an toàn của EU.

Xem biểu thuế ưu đãi EVFTA của Việt Nam ở đâu?

Biểu thuế nhập khẩu ưu đãi đặc biệt của Việt Nam để thực hiện EVFTA được Chính phủ ban hành bằng nghị định và cập nhật theo từng giai đoạn. Biểu thuế của EU với hàng Việt Nam có thể tra trên cơ sở dữ liệu tiếp cận thị trường của Ủy ban châu Âu.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138