Theo Điều 11 Nghị quyết 198/2025/QH15, gói thầu xây lắp, mua sắm hàng hoá và gói thầu hỗn hợp sử dụng vốn ngân sách nhà nước có giá gói thầu không quá 20 tỷ đồng được dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa. Trong nhóm này, doanh nghiệp do thanh niên, phụ nữ, người dân tộc thiểu số, người khuyết tật làm chủ, và doanh nghiệp ở địa bàn miền núi, biên giới, hải đảo được ưu tiên. Nếu không có doanh nghiệp nhỏ và vừa nào đáp ứng yêu cầu, bên mời thầu được tổ chức lựa chọn lại theo quy định chung.
Quy định có hiệu lực từ 17/5/2025. Với doanh nghiệp nhỏ, đây là một thị trường có nhu cầu đều đặn: sửa chữa trường học, trạm y tế, đường xã, mua sắm thiết bị văn phòng, thiết bị dạy học. Bài dưới đây giải thích phạm vi, cách đọc một hồ sơ mời thầu thuộc diện này, và bộ hồ sơ năng lực tối thiểu nên chuẩn bị sẵn.
Vì sao lại dành riêng một phần mua sắm công
Mua sắm bằng ngân sách nhà nước là một thị trường lớn và ổn định. Pháp luật đấu thầu trước đó đã có một số quy định ưu đãi cho doanh nghiệp nhỏ và vừa. Nghị quyết 198/2025/QH15 nêu thành quy định chung cho cả ba loại gói xây lắp, hàng hoá và hỗn hợp: dưới ngưỡng 20 tỷ đồng, gói thầu dùng ngân sách dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Ý nghĩa thực tế là giảm cạnh tranh từ doanh nghiệp lớn ở các gói vừa sức. Một doanh nghiệp xây dựng nhỏ giả định ở một xã ven biển, có hai mươi công nhân, khó cạnh tranh về giá với tổng thầu lớn ở gói vài trăm tỷ đồng, nhưng hoàn toàn có thể làm tốt một gói sửa chữa trường học vài tỷ đồng. Khi gói đó được dành riêng, đối thủ của doanh nghiệp là các doanh nghiệp cùng quy mô.
Phần ưu tiên cho doanh nghiệp do thanh niên, phụ nữ, người dân tộc thiểu số, người khuyết tật làm chủ và doanh nghiệp ở miền núi, biên giới, hải đảo phản ánh mục tiêu phân bổ cơ hội rộng hơn. Cách xác định "làm chủ" và cách áp dụng ưu tiên cụ thể theo hướng dẫn của pháp luật đấu thầu.
Gói nào thuộc diện, gói nào không
Bảng dưới phân loại một số gói thầu giả định để bạn hình dung ranh giới. Khi gặp gói thật, luôn đọc thông tin trong thông báo mời thầu và hồ sơ mời thầu:
| Gói thầu giả định | Loại gói | Giá gói | Thuộc diện dành riêng? |
|---|---|---|---|
| Sửa chữa mái và nhà vệ sinh trường tiểu học | Xây lắp | 3,5 tỷ đồng | Có |
| Mua bàn ghế, máy chiếu cho trường trung học | Hàng hoá | 1,2 tỷ đồng | Có |
| Cung cấp và lắp đặt hệ thống điện mặt trời áp mái trụ sở | Hỗn hợp | 8 tỷ đồng | Có |
| Nâng cấp tuyến đường liên xã | Xây lắp | 45 tỷ đồng | Không, vượt 20 tỷ |
| Thuê tư vấn thiết kế công trình | Dịch vụ tư vấn | 900 triệu đồng | Không nêu trong nhóm xây lắp, hàng hoá, hỗn hợp |
| Mua thiết bị y tế bằng vốn tài trợ nước ngoài theo điều ước riêng | Hàng hoá | 5 tỷ đồng | Cần xem điều ước, có thể không áp dụng |
Hai điều kiện cần cùng thoả: gói dùng vốn ngân sách nhà nước, và giá gói không quá 20 tỷ đồng. Gói của doanh nghiệp nhà nước dùng vốn tự có, gói của dự án đối tác công tư hay dự án dùng vốn tài trợ có quy định riêng thì cần đọc căn cứ trong hồ sơ mời thầu.
Bộ hồ sơ năng lực nên có sẵn
Doanh nghiệp nhỏ thường thua thầu không phải vì giá, mà vì thiếu giấy tờ chứng minh năng lực đúng lúc. Danh sách dưới đây nên được cập nhật mỗi quý, lưu sẵn bản điện tử:
- Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, các thay đổi gần nhất.
- Tài liệu chứng minh là doanh nghiệp nhỏ và vừa: số lao động tham gia bảo hiểm xã hội bình quân, báo cáo tài chính có doanh thu hoặc tổng nguồn vốn.
- Báo cáo tài chính ba năm gần nhất (hoặc số năm đã hoạt động), xác nhận đã nộp tờ khai quyết toán thuế.
- Danh sách hợp đồng tương tự đã thực hiện, kèm biên bản nghiệm thu, thanh lý.
- Danh sách nhân sự chủ chốt, bằng cấp, chứng chỉ hành nghề nếu gói yêu cầu.
- Danh sách máy móc, thiết bị sở hữu hoặc thuê, kèm hợp đồng thuê.
- Cam kết tín dụng hoặc bảo lãnh dự thầu của ngân hàng.
- Với doanh nghiệp thuộc nhóm ưu tiên: tài liệu chứng minh chủ doanh nghiệp là thanh niên, phụ nữ, người dân tộc thiểu số hay người khuyết tật, hoặc địa chỉ trụ sở ở địa bàn miền núi, biên giới, hải đảo.
Với doanh nghiệp mới, mục "hợp đồng tương tự" thường là điểm yếu nhất. Một cách hợp pháp để tích luỹ là bắt đầu từ gói nhỏ hơn, làm thầu phụ có hợp đồng rõ ràng, hoặc liên danh với doanh nghiệp đã có kinh nghiệm.
Tìm và dự một gói thầu dành riêng
Một doanh nghiệp cung cấp thiết bị văn phòng giả định, mười hai nhân viên, lần đầu dự thầu có thể đi theo các bước sau:
- Đăng ký tài khoản nhà thầu trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia, vì phần lớn gói dùng ngân sách được đăng tải và đấu thầu qua mạng.
- Lọc thông báo mời thầu theo lĩnh vực, địa bàn và giá gói dưới 20 tỷ đồng; đọc kỹ phần nêu gói dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa.
- Đọc tiêu chuẩn đánh giá trong hồ sơ mời thầu trước khi tính giá: yêu cầu kinh nghiệm, nhân sự, thiết bị, năng lực tài chính.
- Đối chiếu từng yêu cầu với bộ hồ sơ năng lực; thiếu mục nào thì quyết định bỏ qua gói hoặc tìm đối tác liên danh.
- Lập giá dự thầu có dự phòng biến động giá vật tư và tiến độ thanh toán của chủ đầu tư.
- Nộp đúng hạn trên hệ thống, lưu toàn bộ bản nộp và biên lai điện tử.
Sau mỗi gói, dù trúng hay trượt, hãy đọc kết quả lựa chọn nhà thầu được công khai để biết giá trúng thầu và lý do loại hồ sơ. Đây là cách học nhanh nhất về mặt bằng giá và yêu cầu của từng loại chủ đầu tư.
Áp vào trường hợp của bạn: bốn hồ sơ giả định
Doanh nghiệp xây dựng tám năm tuổi, sáu mươi lao động, chủ là nam giới ở đồng bằng. Thuộc nhóm doanh nghiệp nhỏ và vừa nên được dự các gói dành riêng, nhưng không thuộc nhóm ưu tiên thêm. Lợi thế nằm ở kinh nghiệm hợp đồng tương tự.
Doanh nghiệp may đồng phục do một phụ nữ làm chủ, hai năm tuổi. Được dự gói dành riêng và thuộc nhóm được ưu tiên. Điểm yếu là kinh nghiệm; nên bắt đầu từ gói mua sắm đồng phục cho trường học, trạm y tế ở mức vài trăm triệu đồng để tích luỹ hợp đồng.
Hợp tác xã ở xã vùng cao muốn cung cấp vật liệu xây dựng. Quy định nói về doanh nghiệp nhỏ và vừa; hợp tác xã cần xem pháp luật đấu thầu có cho hưởng ưu đãi tương tự hay không. Có thể liên danh với một doanh nghiệp địa phương.
Công ty thiết bị giáo dục có trên hai trăm lao động. Nếu vượt tiêu chí doanh nghiệp vừa, công ty không được dự gói dành riêng, trừ khi gói được tổ chức lại vì không có doanh nghiệp nhỏ và vừa đáp ứng. Hướng phù hợp hơn là các gói trên 20 tỷ đồng.
Quyền của nhà thầu khi thấy gói bị đặt sai
Một gói đủ điều kiện dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa nhưng hồ sơ mời thầu lại để mở cho mọi nhà thầu, hoặc đặt yêu cầu kinh nghiệm quá cao so với quy mô gói, là tình huống có thể gặp trong thời gian đầu áp dụng. Doanh nghiệp có thể:
- Gửi văn bản đề nghị làm rõ hồ sơ mời thầu trong thời hạn cho phép, nêu căn cứ Điều 11 Nghị quyết 198/2025/QH15.
- Đề nghị bên mời thầu giải thích vì sao yêu cầu kinh nghiệm, doanh thu tối thiểu ở mức hiện tại.
- Lưu toàn bộ trao đổi, kèm thời điểm gửi và nhận.
- Nếu không được giải quyết thoả đáng, thực hiện kiến nghị theo trình tự của pháp luật đấu thầu.
Đề nghị làm rõ nên viết ngắn, đúng trọng tâm, không mang tính đối đầu. Mục đích là để gói thầu đúng quy định, không phải để trì hoãn. Bên mời thầu thường sửa nhanh khi lỗi được chỉ ra sớm, trước ngày đóng thầu. Nếu chờ đến khi có kết quả mới phản ánh, việc xử lý sẽ phức tạp và tốn thời gian hơn cho cả hai bên.
Lý do hồ sơ hay bị loại ở gói nhỏ
Gói nhỏ có nhiều nhà thầu nhỏ tham gia, và nhiều hồ sơ bị loại vì lỗi có thể tránh được:
| Lỗi | Hậu quả | Cách tránh |
|---|---|---|
| Bảo lãnh dự thầu sai giá trị hoặc thời hạn | Loại ngay ở bước kiểm tra tính hợp lệ | Đọc kỹ yêu cầu, đối chiếu với ngân hàng trước khi phát hành |
| Thiếu chứng minh là doanh nghiệp nhỏ và vừa | Không được tham gia gói dành riêng | Lưu sẵn số liệu lao động bảo hiểm xã hội và báo cáo tài chính |
| Hợp đồng tương tự không đủ quy mô | Không đạt kinh nghiệm | Liên danh hoặc chọn gói vừa sức |
| Giá dự thầu quá thấp so với dự toán | Bị yêu cầu làm rõ, có thể bị loại | Tính đủ chi phí, giải trình được từng khoản |
| Nộp sát giờ đóng thầu, lỗi đường truyền | Không nộp được | Nộp trước ít nhất một ngày |
Ngoài đấu thầu, Nghị quyết 198/2025/QH15 còn giao Quỹ Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa cho vay, tài trợ vốn ban đầu và đầu tư qua các quỹ cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, khởi nghiệp sáng tạo. Với doanh nghiệp trúng thầu cần vốn lưu động, đây là một kênh nên tìm hiểu bên cạnh ngân hàng thương mại.
Câu hỏi thường gặp
Gói thầu bao nhiêu tiền thì dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa?
Theo Điều 11 Nghị quyết 198/2025/QH15, gói thầu xây lắp, mua sắm hàng hoá, gói thầu hỗn hợp sử dụng vốn ngân sách nhà nước có giá gói thầu không quá 20 tỷ đồng được dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Doanh nghiệp nào được ưu tiên trong các gói thầu dành riêng?
Doanh nghiệp nhỏ và vừa do thanh niên, phụ nữ, người dân tộc thiểu số, người khuyết tật làm chủ, và doanh nghiệp ở địa bàn miền núi, biên giới, hải đảo được ưu tiên. Cách áp dụng ưu tiên cụ thể theo hướng dẫn của pháp luật đấu thầu.
Nếu không có doanh nghiệp nhỏ và vừa nào đáp ứng thì sao?
Bên mời thầu được tổ chức lựa chọn nhà thầu lại theo quy định chung, khi đó doanh nghiệp không thuộc nhóm nhỏ và vừa cũng có thể tham gia. Quy định này tránh việc gói thầu bị đình trệ khi không có nhà thầu phù hợp.
Gói tư vấn thiết kế có thuộc diện dành riêng không?
Quy định nêu gói xây lắp, mua sắm hàng hoá và gói thầu hỗn hợp. Gói dịch vụ tư vấn không được liệt kê trong nhóm này, nên cần đọc căn cứ ghi trong hồ sơ mời thầu cụ thể để biết có áp dụng hay không.
Doanh nghiệp mới thành lập có dự được gói thầu dành riêng không?
Được, nếu là doanh nghiệp nhỏ và vừa và đáp ứng yêu cầu của hồ sơ mời thầu. Điểm khó thường là kinh nghiệm hợp đồng tương tự; doanh nghiệp mới có thể bắt đầu từ gói nhỏ, làm thầu phụ hoặc liên danh để tích luỹ.
Quy định dành gói thầu cho doanh nghiệp nhỏ có hiệu lực từ khi nào?
Từ ngày 17/5/2025, ngày Nghị quyết 198/2025/QH15 được Quốc hội thông qua và có hiệu lực. Các chi tiết thi hành tiếp tục được hướng dẫn trong pháp luật về đấu thầu.