Điều 14 Nghị quyết 198/2025/QH15 cho phép mở rộng sự tham gia của khu vực tư nhân vào dự án trọng điểm, quan trọng quốc gia qua đầu tư trực tiếp, đối tác công tư và các hình thức hợp tác công tư, với cơ chế đặt hàng, đấu thầu hạn chế hoặc chỉ định thầu ở một số lĩnh vực chiến lược. Điều 15 giao Nhà nước triển khai chương trình phát triển 1.000 doanh nghiệp tiêu biểu tiên phong về công nghệ, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, và chương trình Go Global hỗ trợ doanh nghiệp vươn ra thị trường quốc tế.
Các quy định này phục vụ mục tiêu trong Nghị quyết 68-NQ/TW ngày 4/5/2025: đến năm 2030 có ít nhất 20 doanh nghiệp lớn tham gia chuỗi giá trị toàn cầu. Bài dưới đây giải thích các lĩnh vực được áp dụng cơ chế đặc biệt, điều kiện minh bạch đi kèm, các chương trình cho doanh nghiệp vừa và lớn, và cách doanh nghiệp nhỏ tham gia qua chuỗi cung ứng.
Lĩnh vực được áp dụng cơ chế đặc biệt
Theo thông tin công bố khi Quốc hội thông qua nghị quyết, các lĩnh vực có thể áp dụng đặt hàng, đấu thầu hạn chế, chỉ định thầu cho doanh nghiệp tư nhân gồm:
- Nhiệm vụ chiến lược, nhiệm vụ khoa học và nghiên cứu trọng điểm quốc gia.
- Đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị.
- Công nghiệp nền tảng và các ngành công nghiệp ưu tiên.
- Hạ tầng năng lượng và hạ tầng số.
- Giao thông xanh.
- Quốc phòng, an ninh.
- Các nhiệm vụ cấp bách.
Danh sách cho thấy cơ chế không áp dụng đại trà cho mọi dự án, mà nhắm vào nhóm có tính chiến lược, kỹ thuật cao hoặc cần triển khai nhanh. Với các dự án ngoài danh sách, quy trình đấu thầu rộng rãi theo pháp luật hiện hành vẫn là mặc định.
Bài này nói về cơ chế chính sách. Thông tin về từng công trình cụ thể như tuyến đường sắt, nhà máy điện, sân bay thuộc phạm vi của các chuyên trang về dự án hạ tầng.
Một điểm đáng chú ý là danh sách có cả nhiệm vụ khoa học. Điều này có nghĩa doanh nghiệp tư nhân có năng lực nghiên cứu, không nhất thiết là doanh nghiệp xây dựng hay năng lượng, cũng có thể được đặt hàng thực hiện nhiệm vụ khoa học, công nghệ cấp quốc gia, thay vì nhiệm vụ này mặc nhiên dành cho viện, trường công lập. Doanh nghiệp quan tâm nên theo dõi thông báo của các bộ chủ trì về danh mục nhiệm vụ và tiêu chí lựa chọn.
Ba hình thức lựa chọn, khác nhau thế nào
Ba hình thức đặt hàng, đấu thầu hạn chế, chỉ định thầu thường bị gọi chung là "giao thẳng", nhưng cách hoạt động khác nhau:
| Hình thức | Cách hiểu cơ bản | Khi nào thường dùng | Rủi ro cần kiểm soát |
|---|---|---|---|
| Đặt hàng | Nhà nước nêu yêu cầu sản phẩm, dịch vụ, nhiệm vụ và giao cho đơn vị đủ năng lực thực hiện theo giá, tiêu chuẩn thoả thuận | Nhiệm vụ nghiên cứu, sản phẩm công nghệ chiến lược | Định giá, tiêu chí chọn đơn vị |
| Đấu thầu hạn chế | Chỉ mời một số nhà thầu đáp ứng yêu cầu kỹ thuật cao tham gia cạnh tranh | Gói kỹ thuật phức tạp, ít đơn vị làm được | Danh sách mời có công khai tiêu chí không |
| Chỉ định thầu | Giao trực tiếp cho một nhà thầu sau khi thương thảo | Nhiệm vụ cấp bách, an ninh, quốc phòng, trường hợp đặc thù | Giá, chất lượng, trách nhiệm giải trình |
Nghị quyết đặt nguyên tắc công khai, minh bạch cho cả ba hình thức. Với người đọc phổ thông, điểm cần theo dõi là tiêu chí lựa chọn doanh nghiệp có được công bố, kết quả có được công khai, và cơ quan giám sát nào chịu trách nhiệm. Đây là những yếu tố giúp cơ chế đặc biệt không trở thành ưu ái riêng.
Hai chương trình cho doanh nghiệp vừa và lớn
Chương trình 1.000 doanh nghiệp tiêu biểu. Điều 15 Nghị quyết 198/2025/QH15 giao Nhà nước triển khai chương trình phát triển 1.000 doanh nghiệp tiêu biểu, tiên phong về công nghệ, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh. Tiêu chí lựa chọn và hình thức hỗ trợ cụ thể phụ thuộc đề án triển khai.
Chương trình Go Global. Hỗ trợ doanh nghiệp tư nhân vươn ra thị trường quốc tế: đầu tư ra nước ngoài, xây dựng thương hiệu, tham gia mạng lưới sản xuất toàn cầu. Đây là công cụ phục vụ mục tiêu có ít nhất 20 doanh nghiệp lớn tham gia chuỗi giá trị toàn cầu vào năm 2030.
Khác biệt với mục tiêu 2 triệu doanh nghiệp. Mục tiêu 2 triệu nói về số lượng ở đáy. Hai chương trình này nói về chiều sâu ở đỉnh: doanh nghiệp đủ lớn để dẫn dắt chuỗi cung ứng, kéo doanh nghiệp nhỏ đi theo.
Cầu nối giữa doanh nghiệp lớn và nhỏ. Nghị quyết cho doanh nghiệp lớn được trừ chi phí đào tạo, đào tạo lại nhân lực cho doanh nghiệp nhỏ và vừa trong chuỗi cung ứng khi tính thuế thu nhập doanh nghiệp. Quy định này khuyến khích doanh nghiệp lớn nâng năng lực nhà cung cấp trong nước.
Hỗ trợ lãi suất 2% cho dự án xanh
Điều 9 Nghị quyết 198/2025/QH15 quy định Nhà nước hỗ trợ lãi suất 2% mỗi năm cho doanh nghiệp vay vốn thực hiện dự án xanh, dự án kinh tế tuần hoàn, dự án áp dụng khung tiêu chuẩn môi trường, xã hội và quản trị (ESG). Chính sách không giới hạn quy mô doanh nghiệp, nhưng trong thực tế nhóm doanh nghiệp vừa và lớn, có dự án đầu tư bài bản, thường đủ hồ sơ để tiếp cận trước.
Phép tính minh hoạ: một doanh nghiệp vay 50 tỷ đồng cho dây chuyền tái chế, lãi suất vay giả định 9% một năm. Nếu được hỗ trợ 2%, chi phí lãi thực tế còn khoảng 7%, tức tiết kiệm khoảng 1 tỷ đồng mỗi năm trên dư nợ đó. Thời gian, hạn mức và thủ tục hỗ trợ theo hướng dẫn của Chính phủ và ngân hàng thực hiện.
Điểm khó thường nằm ở định nghĩa "dự án xanh" và cách chứng minh. Doanh nghiệp nên chuẩn bị số liệu về tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải, tỷ lệ nguyên liệu tái chế, và hỏi ngân hàng về danh mục, tiêu chí đang áp dụng trước khi lập hồ sơ vay.
Doanh nghiệp nhỏ tham gia qua chuỗi cung ứng
Phần lớn doanh nghiệp nhỏ sẽ không trực tiếp nhận dự án quan trọng quốc gia, nhưng có thể trở thành nhà cung cấp cho doanh nghiệp được giao. Một xưởng gia công cơ khí giả định ở một tỉnh trung du có thể chuẩn bị như sau:
- Xác định sản phẩm, dịch vụ của mình nằm ở khâu nào trong các lĩnh vực được ưu tiên: linh kiện, kết cấu thép, lắp đặt điện, vận chuyển, phần mềm.
- Chuẩn hoá chất lượng theo tiêu chuẩn mà doanh nghiệp lớn trong ngành đang yêu cầu nhà cung cấp.
- Chuẩn bị hồ sơ năng lực: danh sách thiết bị, nhân sự có chứng chỉ, hợp đồng tương tự, báo cáo tài chính.
- Tham gia các chương trình kết nối nhà cung cấp do hiệp hội, sở công thương hoặc doanh nghiệp lớn tổ chức.
- Đề xuất hợp tác đào tạo với khách hàng lớn, vì chi phí đào tạo này được họ trừ khi tính thuế theo nghị quyết.
Cách tham gia gián tiếp này cũng là con đường để doanh nghiệp nhỏ lớn lên thành doanh nghiệp vừa, đúng với mục tiêu tạo lớp doanh nghiệp ở giữa mà văn kiện hướng tới.
Theo dõi tiến độ đến năm 2030 bằng chỉ số nào
Các chỉ tiêu về doanh nghiệp lớn khó đo hơn chỉ tiêu số lượng. Bảng dưới gợi ý cách theo dõi bằng thông tin công khai, kèm điều cần lưu ý:
| Chỉ tiêu | Nguồn theo dõi | Lưu ý khi đọc |
|---|---|---|
| Ít nhất 20 doanh nghiệp lớn tham gia chuỗi giá trị toàn cầu (mục tiêu 2030) | Báo cáo sơ kết, tổng kết thực hiện Nghị quyết 68-NQ/TW | Cần định nghĩa thế nào là "tham gia chuỗi giá trị toàn cầu" |
| 1.000 doanh nghiệp tiêu biểu | Đề án, danh sách công bố của cơ quan chủ trì | Danh sách có thể cập nhật theo đợt |
| Dự án có tư nhân tham gia theo cơ chế đặc biệt | Quyết định phê duyệt, kết quả lựa chọn nhà đầu tư, nhà thầu | Phân biệt dự án đã ký với dự án mới đăng ký |
| Doanh nghiệp được hỗ trợ lãi suất 2% | Báo cáo của ngân hàng, cơ quan quản lý | Số khoản vay và dư nợ được hỗ trợ |
| Chương trình Go Global | Báo cáo của cơ quan chủ trì chương trình | Hình thức hỗ trợ cụ thể |
Vì nhiều chỉ tiêu ở nhóm này mang tính định tính hoặc còn chờ đề án, hãy thận trọng với những con số chưa nêu nguồn. Một bài viết nói "đã có hàng chục doanh nghiệp tham gia chuỗi giá trị toàn cầu" mà không nêu tiêu chí là chưa đủ căn cứ để đánh giá tiến độ.
Đọc tin về doanh nghiệp tư nhân và dự án lớn sao cho đúng
Tin về doanh nghiệp tư nhân tham gia dự án lớn thường thu hút chú ý. Một số điểm giúp đọc đúng:
| Thông tin thường gặp | Nên hỏi thêm |
|---|---|
| Doanh nghiệp được "giao" dự án | Hình thức là đặt hàng, đấu thầu hạn chế hay chỉ định thầu; căn cứ là quyết định nào |
| Dự án theo hình thức đối tác công tư | Phần vốn nhà nước bao nhiêu, cơ chế chia sẻ rủi ro doanh thu thế nào |
| Doanh nghiệp đăng ký tham gia | Đăng ký mới là bày tỏ quan tâm, chưa phải được chọn |
| Số vốn dự án | Là tổng mức đầu tư dự kiến hay vốn đã giải ngân |
| Doanh nghiệp vào danh sách tiêu biểu | Chương trình nào, tiêu chí gì, quyền lợi kèm theo là gì |
Giữ các câu hỏi này giúp phân biệt thông tin chính sách với thông tin quảng bá. Văn bản chính thức, quyết định phê duyệt và kết quả lựa chọn nhà đầu tư, nhà thầu được công khai là nguồn nên đối chiếu.
Câu hỏi thường gặp
Doanh nghiệp tư nhân được tham gia dự án quan trọng quốc gia theo hình thức nào?
Theo Điều 14 Nghị quyết 198/2025/QH15, qua đầu tư trực tiếp, đối tác công tư và hợp tác công tư. Ở một số lĩnh vực chiến lược, có thể áp dụng đặt hàng, đấu thầu hạn chế hoặc chỉ định thầu, theo nguyên tắc công khai, minh bạch.
Những lĩnh vực nào được áp dụng chỉ định thầu cho doanh nghiệp tư nhân?
Theo thông tin công bố khi thông qua nghị quyết, gồm nhiệm vụ chiến lược, nhiệm vụ khoa học trọng điểm quốc gia, đường sắt tốc độ cao, đường sắt đô thị, công nghiệp nền tảng, công nghiệp ưu tiên, hạ tầng năng lượng, hạ tầng số, giao thông xanh, quốc phòng, an ninh và nhiệm vụ cấp bách.
Chương trình 1.000 doanh nghiệp tiêu biểu là gì?
Là chương trình Nhà nước triển khai theo Điều 15 Nghị quyết 198/2025/QH15 nhằm phát triển 1.000 doanh nghiệp tiêu biểu, tiên phong về công nghệ, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh. Tiêu chí và hình thức hỗ trợ cụ thể phụ thuộc đề án triển khai.
Mục tiêu về doanh nghiệp lớn đến năm 2030 là gì?
Nghị quyết 68-NQ/TW ngày 4/5/2025 đặt mục tiêu đến năm 2030 có ít nhất 20 doanh nghiệp lớn tham gia chuỗi giá trị toàn cầu. Chương trình Go Global và chương trình 1.000 doanh nghiệp tiêu biểu là các công cụ phục vụ mục tiêu này.
Hỗ trợ lãi suất 2% áp dụng cho khoản vay nào?
Theo Điều 9 Nghị quyết 198/2025/QH15, Nhà nước hỗ trợ lãi suất 2% mỗi năm cho khoản vay thực hiện dự án xanh, dự án kinh tế tuần hoàn, dự án áp dụng khung tiêu chuẩn môi trường, xã hội và quản trị. Thủ tục cụ thể theo hướng dẫn của Chính phủ.
Doanh nghiệp nhỏ được lợi gì khi doanh nghiệp lớn nhận dự án quốc gia?
Doanh nghiệp nhỏ có thể trở thành nhà cung cấp, thầu phụ trong chuỗi cung ứng. Nghị quyết cho doanh nghiệp lớn trừ chi phí đào tạo nhân lực cho doanh nghiệp nhỏ và vừa trong chuỗi khi tính thuế, tạo động lực để doanh nghiệp lớn đầu tư vào nhà cung cấp trong nước.