Năm 2026 vẫn áp dụng chuẩn nghèo đa chiều giai đoạn 2022–2025 theo Nghị định 07/2021/NĐ-CP (thu nhập 1,5 triệu đồng/người/tháng ở nông thôn, 2 triệu đồng ở thành thị, cộng 6 dịch vụ xã hội cơ bản với 12 chỉ số); chuẩn mới theo Nghị định 351/2025/NĐ-CP ngày 30/12/2025 áp dụng cho giai đoạn 2027–2030, với mức thu nhập ở nông thôn nâng lên 2,2 triệu đồng/người/tháng.
Theo kết quả rà soát năm 2025 do Bộ Nông nghiệp và Môi trường công bố tháng 3/2026, cả nước còn 480.278 hộ nghèo (1,30%) và 608.873 hộ cận nghèo (1,65%). Khi chuyển sang chuẩn mới, tỷ lệ này sẽ tăng lên vì thước đo cao hơn, không phải vì đời sống đi xuống. Bài giải thích cách đo, các con số và điều mỗi hộ nên biết.
Hai bộ chuẩn, hai giai đoạn
Bảng so sánh các điểm đã kiểm được. Mức thu nhập ở thành thị và chuẩn hộ cận nghèo của bộ chuẩn mới bạn tra trực tiếp trong Nghị định 351/2025/NĐ-CP.
| Nội dung | Chuẩn 2022–2025 (áp dụng cả năm 2026) | Chuẩn 2027–2030 |
|---|---|---|
| Văn bản | Nghị định 07/2021/NĐ-CP | Nghị định 351/2025/NĐ-CP ngày 30/12/2025 |
| Thu nhập bình quân đầu người, nông thôn | 1,5 triệu đồng/người/tháng | 2,2 triệu đồng/người/tháng |
| Thu nhập bình quân đầu người, thành thị | 2 triệu đồng/người/tháng | Cao hơn nông thôn, theo mức trong nghị định |
| Thiếu hụt dịch vụ xã hội cơ bản | 6 dịch vụ: việc làm, y tế, giáo dục, nhà ở, nước sinh hoạt và vệ sinh, thông tin; 12 chỉ số | Giữ các chiều chính, điều chỉnh một số chỉ số theo hướng dẫn của Bộ Nông nghiệp và Môi trường |
| Cơ quan hướng dẫn | Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội trước đây; nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường | Bộ Nông nghiệp và Môi trường |
Việc năm 2026 vẫn dùng chuẩn cũ giúp các chính sách đang gắn với danh sách hộ nghèo, cận nghèo (bảo hiểm y tế, học phí, tín dụng ưu đãi) không bị xáo trộn giữa năm. Chuẩn mới được dùng cho kỳ rà soát để áp dụng từ năm 2027.
"Đa chiều" nghĩa là đo hai thứ cùng lúc
Chiều thu nhập. Lấy tổng thu nhập của hộ trong 12 tháng chia cho số nhân khẩu và 12 tháng, so với ngưỡng thu nhập của khu vực nông thôn hoặc thành thị nơi hộ cư trú.
Chiều thiếu hụt dịch vụ xã hội cơ bản. Đếm số chỉ số mà hộ bị thiếu: có người trong độ tuổi lao động không có việc làm, trẻ em không được đi học, thành viên không có bảo hiểm y tế, nhà ở tạm bợ hoặc chật, không có nước sạch, nhà tiêu hợp vệ sinh, không tiếp cận được thông tin.
Kết hợp hai chiều. Theo chuẩn 2022–2025, hộ nghèo là hộ có thu nhập không vượt ngưỡng và thiếu hụt từ 3 chỉ số trở lên; hộ cận nghèo là hộ có thu nhập không vượt ngưỡng và thiếu hụt dưới 3 chỉ số. Hộ vượt ngưỡng thu nhập nhưng thiếu nhiều dịch vụ không được tính là hộ nghèo mà là đối tượng hưởng các chương trình hỗ trợ dịch vụ tương ứng.
Vì sao đo như vậy. Một hộ có thu nhập vừa qua ngưỡng nhưng con không đi học, nhà dột, không có nước sạch vẫn ở trong cảnh khó khăn. Cách đo đa chiều giúp chính sách nhắm đúng thứ hộ đang thiếu, chứ không chỉ chuyển tiền.
Số hộ nghèo, cận nghèo theo kết quả rà soát năm 2025
Kết quả rà soát theo chuẩn 2022–2025, công bố tại Quyết định 806/QĐ-BNNMT, làm căn cứ thực hiện chính sách từ 1/1/2026.
| Nhóm | Số hộ | Tỷ lệ trên tổng số hộ |
|---|---|---|
| Hộ nghèo | 480.278 | 1,30% |
| Hộ cận nghèo | 608.873 | 1,65% |
| Cộng hộ nghèo và cận nghèo | 1.089.151 | 2,95% |
Đây là con số theo chuẩn cũ, đo bằng thước đo đặt ra từ năm 2021. Khi bộ chuẩn mới được đưa ra lấy ý kiến cuối năm 2025, cơ quan soạn thảo ước tính nếu áp chuẩn mới cho năm 2026, tỷ lệ nghèo đa chiều cả nước khoảng 11,7%, tương ứng khoảng 3,297 triệu hộ. Con số ước tính đó dựa trên dự thảo; kết quả rà soát thật theo chuẩn mới sẽ khác.
Điều quan trọng là hiểu bản chất: tỷ lệ nghèo tăng mạnh khi đổi chuẩn là do nâng ngưỡng, đưa thêm hộ vào diện được hỗ trợ, không phải do thu nhập của người dân giảm.
Được xác định là hộ nghèo, cận nghèo thì được gì
Danh sách hộ nghèo, cận nghèo là chiếc chìa khoá mở nhiều chính sách khác. Một số chính sách đã kiểm trong các văn bản mới: người thuộc hộ cận nghèo được hưởng 100% chi phí khám, chữa bệnh trong phạm vi quyền lợi bảo hiểm y tế từ 1/1/2026 theo Nghị quyết 261/2025/QH15, thay vì 95% trước đó.
Về giáo dục, theo Nghị định 238/2025/NĐ-CP, học sinh có cha mẹ hoặc ông bà (khi sống với ông bà) thuộc hộ nghèo được hỗ trợ chi phí học tập 150.000 đồng/tháng, tối đa 9 tháng mỗi năm học. Sinh viên dân tộc thiểu số thuộc hộ nghèo, cận nghèo học đại học, giáo dục nghề nghiệp được miễn học phí theo các điều kiện của nghị định.
Về y tế dự phòng, người thuộc hộ nghèo, cận nghèo nằm trong nhóm ưu tiên khám sức khoẻ định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí trong năm 2026.
Ngoài ra còn các chính sách tín dụng ưu đãi, hỗ trợ nhà ở, hỗ trợ sản xuất qua chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững, mỗi chính sách có điều kiện riêng. Bạn nên hỏi cán bộ phụ trách lao động, xã hội ở Ủy ban nhân dân xã, phường về danh sách chính sách áp dụng cho hộ mình.
Rà soát hộ nghèo diễn ra thế nào: các bước ở xã
Danh sách được rà soát định kỳ hằng năm và có thể rà soát thường xuyên khi hộ phát sinh khó khăn. Quy trình chung ở cấp xã gồm các bước:
- Hộ tự đăng ký hoặc được thôn, tổ dân phố đề xuất vào danh sách cần rà soát; hộ muốn thoát nghèo cũng có thể tự đăng ký.
- Rà soát viên đến hộ, thu thập thông tin thu nhập và các chỉ số thiếu hụt theo phiếu.
- Họp dân ở thôn, tổ dân phố để bình xét công khai kết quả.
- Ủy ban nhân dân xã, phường niêm yết danh sách dự kiến, nhận ý kiến phản hồi.
- Ủy ban nhân dân xã, phường quyết định công nhận và cấp giấy chứng nhận hộ nghèo, cận nghèo; tổng hợp báo cáo lên tỉnh.
Hộ cảm thấy bị xếp sai có quyền phản ánh trong thời gian niêm yết. Hãy chuẩn bị thông tin thu nhập trung thực, vì bình xét công khai ở thôn là nơi mọi người cùng đối chiếu.
Áp vào trường hợp của bạn: tính thử cho một hộ ở xã C
Ví dụ giả định để thấy cách tính thu nhập bình quân và tác động của việc đổi chuẩn. Hộ ông N ở xã C (khu vực nông thôn), 4 nhân khẩu.
| Bước | Năm 2026 (chuẩn cũ) | Từ năm 2027 (chuẩn mới) |
|---|---|---|
| Tổng thu nhập 12 tháng của hộ | 84 triệu đồng | 84 triệu đồng (giả định không đổi) |
| Chia cho 4 người và 12 tháng | 1,75 triệu đồng/người/tháng | 1,75 triệu đồng/người/tháng |
| So với ngưỡng nông thôn | Trên ngưỡng 1,5 triệu đồng | Dưới ngưỡng 2,2 triệu đồng |
| Kết luận về chiều thu nhập | Không thuộc diện nghèo, cận nghèo theo thu nhập | Thuộc diện xét tiếp chiều thiếu hụt dịch vụ |
| Bước tiếp theo | Không xét | Đếm số chỉ số thiếu hụt để xác định hộ nghèo hay cận nghèo |
Cùng một mức sống, hộ ông N đổi trạng thái chỉ vì thước đo thay đổi. Đây là lý do tỷ lệ nghèo được dự báo tăng khi áp chuẩn mới. Với hộ ông N, việc nên làm là giữ thông tin thu nhập trung thực khi rà soát viên đến, vì việc được xác định đúng diện sẽ mở ra các chính sách bảo hiểm y tế, giáo dục, tín dụng ưu đãi.
Lưu ý ví dụ chỉ minh hoạ cách tính. Rà soát thực tế dùng phiếu thu thập thông tin theo hướng dẫn, có quy định riêng về cách tính các khoản thu nhập.
Mốc thời gian của chuẩn nghèo
Các mốc chính, sắp theo thứ tự để biết danh sách hộ nghèo trong một năm cụ thể được xác định theo chuẩn nào.
| Thời điểm | Sự kiện |
|---|---|
| Năm 2021 | Nghị định 07/2021/NĐ-CP ban hành chuẩn nghèo đa chiều giai đoạn 2022–2025 |
| 2022–2025 | Rà soát hằng năm theo chuẩn này |
| 30/12/2025 | Nghị định 351/2025/NĐ-CP về chuẩn nghèo đa chiều giai đoạn 2026–2030 |
| Tháng 3/2026 | Công bố kết quả rà soát năm 2025: 480.278 hộ nghèo, 608.873 hộ cận nghèo, làm căn cứ chính sách từ 1/1/2026 |
| Năm 2026 | Tiếp tục áp dụng chuẩn 2022–2025 |
| 2027–2030 | Áp dụng chuẩn mới, ngưỡng thu nhập nông thôn 2,2 triệu đồng/người/tháng |
Muốn biết một hộ được hưởng chính sách năm nào theo danh sách nào, hãy đối chiếu năm với bảng này. Danh sách năm 2026 là kết quả rà soát theo chuẩn cũ. Khi đọc một báo cáo giảm nghèo năm 2027 trở đi, hãy tìm dòng ghi rõ chuẩn áp dụng; báo cáo nghiêm túc luôn nêu điều này ngay ở phần đầu hoặc phần chú thích số liệu.
Đọc sao cho đúng và lỗi hay gặp
Số liệu nghèo hay bị so sánh sai giữa các năm và các bộ chuẩn:
- So tỷ lệ nghèo năm 2027 (chuẩn mới) với năm 2025 (chuẩn cũ) rồi kết luận nghèo tăng: sai, vì thước đo đã đổi.
- Nghĩ thu nhập vượt 1,5 triệu đồng là chắc chắn không nghèo: còn phải xét các chỉ số thiếu hụt dịch vụ.
- Dùng ngưỡng nông thôn cho hộ ở phường: mỗi khu vực một ngưỡng.
- Nhầm tỷ lệ hộ với tỷ lệ người: các con số trong bài là tỷ lệ trên tổng số hộ.
- Coi con số 11,7% là kết quả đã đo: đó là ước tính theo dự thảo, công bố cuối năm 2025.
Khi gặp con số nghèo trong tin tức, hỏi ba câu: theo chuẩn nào, của năm nào, tính trên hộ hay trên người. Thêm một câu thứ tư khi đọc số của một tỉnh: đó là số sau sắp xếp đơn vị hành chính năm 2025 hay số của tỉnh cũ, vì 34 tỉnh, thành phố hiện nay gồm nhiều tỉnh cũ gộp lại và tỷ lệ chung sẽ khác từng tỉnh cũ.
Câu hỏi thường gặp
Năm 2026 áp dụng chuẩn nghèo nào?
Năm 2026 tiếp tục áp dụng chuẩn nghèo đa chiều giai đoạn 2022–2025 theo Nghị định 07/2021/NĐ-CP. Chuẩn mới theo Nghị định 351/2025/NĐ-CP ngày 30/12/2025 được áp dụng cho giai đoạn 2027–2030, bắt đầu từ kỳ rà soát làm căn cứ cho năm 2027.
Thu nhập bao nhiêu thì thuộc hộ nghèo?
Theo chuẩn đang áp dụng năm 2026, ngưỡng thu nhập là 1,5 triệu đồng/người/tháng ở nông thôn và 2 triệu đồng ở thành thị, kết hợp với số chỉ số thiếu hụt dịch vụ. Chuẩn 2027–2030 nâng ngưỡng nông thôn lên 2,2 triệu đồng/người/tháng.
Cả nước còn bao nhiêu hộ nghèo?
Theo kết quả rà soát năm 2025 công bố tháng 3/2026, cả nước còn 480.278 hộ nghèo, chiếm 1,30%, và 608.873 hộ cận nghèo, chiếm 1,65%. Tổng cộng 1.089.151 hộ, bằng 2,95% tổng số hộ, tính theo chuẩn 2022–2025.
Vì sao tỷ lệ hộ nghèo sẽ tăng khi áp chuẩn mới?
Chuẩn mới nâng ngưỡng thu nhập và điều chỉnh các chỉ số thiếu hụt, nên nhiều hộ trước đây vừa vượt chuẩn cũ sẽ được xác định là hộ nghèo, cận nghèo. Cơ quan soạn thảo từng ước tính tỷ lệ khoảng 11,7% nếu áp chuẩn mới cho năm 2026.
Hộ cận nghèo được hưởng bảo hiểm y tế bao nhiêu phần trăm?
Từ 1/1/2026, theo Nghị quyết 261/2025/QH15, người thuộc hộ cận nghèo được hưởng 100% chi phí khám, chữa bệnh trong phạm vi quyền lợi bảo hiểm y tế, thay vì 95% như trước. Mã quyền lợi trên thẻ được chuyển tương ứng.
Muốn được rà soát lại hộ nghèo thì làm thế nào?
Hộ gia đình đăng ký với trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố hoặc Ủy ban nhân dân xã, phường để được đưa vào danh sách rà soát. Kết quả được bình xét công khai ở thôn, niêm yết tại xã, và hộ có quyền phản ánh nếu thấy chưa đúng.