Nghị quyết 28-NQ/TW năm 2018 về cải cách chính sách bảo hiểm xã hội đặt mục tiêu khoảng 45% lực lượng lao động trong độ tuổi tham gia bảo hiểm xã hội vào năm 2025 và khoảng 60% vào năm 2030, trong đó bảo hiểm xã hội tự nguyện khoảng 5%. Cuối năm 2024, cả nước có 20,14 triệu người tham gia, bằng 42,66% lực lượng lao động trong độ tuổi.
Khoảng cách tới 60% chủ yếu nằm ở lao động tự do, hộ kinh doanh, nông dân, những người không có hợp đồng lao động để tham gia bắt buộc. Bài giải thích các con số, mức Nhà nước hỗ trợ đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện theo Nghị định 159/2025/NĐ-CP, những thay đổi của Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 và một phép tính giả định cho người bán hàng ở xã C.
Mục tiêu và số đã đạt
Các mục tiêu trích từ Nghị quyết 28-NQ/TW; số đã đạt từ báo cáo được báo chí chính thống dẫn. Cột cuối ghi rõ loại số.
| Chỉ tiêu | Giá trị | Loại số và mốc |
|---|---|---|
| Tỷ lệ lực lượng lao động trong độ tuổi tham gia bảo hiểm xã hội | Khoảng 45% | Mục tiêu năm 2025 |
| Trong đó bảo hiểm xã hội tự nguyện | Khoảng 2,5% | Mục tiêu năm 2025 |
| Tỷ lệ tham gia bảo hiểm xã hội | Khoảng 60% | Mục tiêu năm 2030 |
| Trong đó bảo hiểm xã hội tự nguyện | Khoảng 5% | Mục tiêu năm 2030 |
| Số người tham gia | 20,14 triệu người, bằng 42,66% lực lượng lao động trong độ tuổi | Đã đạt, 31/12/2024 |
| Tỷ lệ tham gia | 45,1% | Đã đạt năm 2025, theo một báo cáo được báo chí dẫn; cần đối chiếu số chính thức của cơ quan bảo hiểm xã hội |
Từ khoảng 45% lên khoảng 60% trong năm năm nghĩa là mỗi năm tỷ lệ phải tăng bình quân khoảng 3 điểm phần trăm. Phần tăng thêm khó đến từ khu vực có hợp đồng lao động, vốn đã tham gia bắt buộc phần lớn; nó phải đến từ lao động tự do và khu vực phi chính thức.
Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 đổi gì cho người không có hợp đồng lao động
Đóng 15 năm là đủ điều kiện về thời gian để hưởng lương hưu. Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2024/QH15, hiệu lực từ 1/7/2025, giảm số năm đóng tối thiểu để hưởng lương hưu từ 20 năm xuống 15 năm. Với người bắt đầu tham gia muộn, ví dụ ngoài 40 tuổi, thay đổi này quyết định việc có kịp đủ năm hay không.
Trợ cấp hưu trí xã hội làm tầng đỡ dưới cùng. Từ 1/7/2025, người từ đủ 75 tuổi không có lương hưu hoặc trợ cấp bảo hiểm xã hội hằng tháng được hưởng trợ cấp hưu trí xã hội; người từ 70 đến dưới 75 tuổi thuộc hộ nghèo, cận nghèo cũng thuộc diện này. Mức theo Nghị định 176/2025/NĐ-CP là 500.000 đồng/tháng.
Tăng mức hỗ trợ đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện. Nghị định 159/2025/NĐ-CP ngày 25/6/2025, áp dụng từ 1/7/2025, nâng tỷ lệ Nhà nước hỗ trợ đóng cho người tham gia tự nguyện; chi tiết ở mục dưới.
Hưởng trợ cấp hưu trí xã hội cũng kèm bảo hiểm y tế. Từ 1/1/2026, theo Nghị quyết 261/2025/QH15, người từ đủ 75 tuổi đang hưởng trợ cấp hưu trí xã hội được hưởng 100% chi phí khám, chữa bệnh trong phạm vi quyền lợi bảo hiểm y tế.
Nhà nước hỗ trợ đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện bao nhiêu
Theo Nghị định 159/2025/NĐ-CP, Nhà nước hỗ trợ một tỷ lệ trên mức đóng hằng tháng tính theo chuẩn hộ nghèo khu vực nông thôn, thời gian hỗ trợ tối đa 10 năm. Người thuộc nhiều nhóm hưởng mức cao nhất.
| Nhóm | Tỷ lệ hỗ trợ |
|---|---|
| Người thuộc hộ nghèo | 50% |
| Người sinh sống tại xã đảo, đặc khu theo quy định | 50% |
| Người thuộc hộ cận nghèo | 40% |
| Người dân tộc thiểu số | 30% |
| Người tham gia khác | 20% |
Mức đóng là 22% thu nhập tháng do người tham gia tự chọn, thấp nhất bằng chuẩn hộ nghèo khu vực nông thôn. Năm 2026 chuẩn này vẫn là 1,5 triệu đồng/người/tháng, nên mức đóng thấp nhất là 330.000 đồng/tháng. Từ năm 2027, khi chuẩn nghèo nông thôn theo Nghị định 351/2025/NĐ-CP là 2,2 triệu đồng, mức đóng thấp nhất lên 484.000 đồng/tháng.
Một số địa phương hỗ trợ thêm từ ngân sách tỉnh. Ví dụ Thành phố Hồ Chí Minh hỗ trợ thêm 30% mức đóng cho người thuộc hộ nghèo và 25% cho hộ cận nghèo theo chuẩn của thành phố. Bạn nên hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội nơi cư trú về mức bổ sung của tỉnh mình.
Áp vào trường hợp của bạn: tính thử cho chị P ở xã C
Ví dụ giả định năm 2026. Chị P, 38 tuổi, bán hàng ăn sáng, không thuộc hộ nghèo, cận nghèo, chọn đóng ở mức thấp nhất.
| Bước | Số tiền mỗi tháng |
|---|---|
| Mức đóng thấp nhất (22% × 1.500.000 đồng) | 330.000 đồng |
| Nhà nước hỗ trợ 20% của mức đóng tính theo chuẩn nghèo nông thôn | 66.000 đồng |
| Chị P tự đóng | 264.000 đồng |
| Nếu chị thuộc hộ cận nghèo (hỗ trợ 40%) | Hỗ trợ 132.000 đồng, tự đóng 198.000 đồng |
| Nếu chị thuộc hộ nghèo (hỗ trợ 50%) | Hỗ trợ 165.000 đồng, tự đóng 165.000 đồng |
Đóng đều từ 38 tuổi, chị P đủ 15 năm đóng trước tuổi nghỉ hưu, đáp ứng điều kiện thời gian để hưởng lương hưu theo Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024. Mức lương hưu cụ thể phụ thuộc thu nhập đã chọn làm căn cứ đóng và số năm đóng; đóng ở mức thấp nhất thì lương hưu cũng thấp, nhưng đi kèm thẻ bảo hiểm y tế khi hưởng lương hưu.
Phép tính chỉ minh hoạ năm 2026. Từ năm 2027, mức đóng thấp nhất và khoản hỗ trợ đều tăng theo chuẩn nghèo nông thôn mới. Hỗ trợ tối đa 10 năm, nên những năm sau đó chị tự đóng toàn bộ.
Tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện: các bước
Thủ tục cụ thể có thể thay đổi theo hướng dẫn của cơ quan bảo hiểm xã hội; trình tự chung như sau:
- Chuẩn bị căn cước; nếu thuộc hộ nghèo, cận nghèo hoặc là người dân tộc thiểu số thì mang giấy tờ chứng minh để được hưởng mức hỗ trợ cao hơn.
- Đến đại lý thu bảo hiểm xã hội ở xã, phường hoặc cơ quan bảo hiểm xã hội nơi cư trú; một số trường hợp có thể đăng ký qua dịch vụ công trực tuyến.
- Chọn mức thu nhập làm căn cứ đóng, từ mức thấp nhất bằng chuẩn nghèo nông thôn trở lên.
- Chọn phương thức đóng phù hợp dòng tiền của mình: hằng tháng, vài tháng một lần hoặc theo năm.
- Kiểm tra quá trình đóng trên ứng dụng của bảo hiểm xã hội hoặc VNeID sau mỗi lần nộp.
- Khi hoàn cảnh thay đổi, ví dụ thoát nghèo hoặc có hợp đồng lao động, báo lại để chuyển mức hỗ trợ hoặc chuyển sang tham gia bắt buộc; thời gian đã đóng vẫn được cộng nối.
Đừng ngắt quãng dài mà không hỏi: thời gian đã đóng vẫn được ghi nhận, nhưng khoản hỗ trợ của Nhà nước có giới hạn tối đa 10 năm và tính theo thời gian thực đóng.
Bắt đầu muộn: trường hợp người ngoài 50 tuổi
Anh Q, 52 tuổi, chạy xe ôm công nghệ, chưa từng tham gia bảo hiểm xã hội. Nếu bắt đầu bây giờ, đến tuổi nghỉ hưu anh có thể chưa đủ 15 năm đóng. Trường hợp này cần được cơ quan bảo hiểm xã hội tư vấn trực tiếp về các lựa chọn luật cho phép khi đến tuổi mà chưa đủ năm đóng.
Dù vậy, việc tham gia sớm vẫn có giá trị: mỗi năm đóng thêm là một năm được ghi vào sổ, và anh vẫn được Nhà nước hỗ trợ một phần mức đóng. Nếu không tham gia, tầng đỡ cuối cùng của anh khi về già là trợ cấp hưu trí xã hội từ 75 tuổi, mức 500.000 đồng/tháng, thấp hơn nhiều so với chi phí sinh hoạt ở đô thị.
Bài học chung: với lao động tự do, tuổi bắt đầu tham gia quyết định nhiều hơn mức đóng.
Vì sao lao động tự do vẫn ít tham gia
Quyền lợi của bảo hiểm xã hội tự nguyện chủ yếu là hưu trí và tử tuất, không có ốm đau, tai nạn lao động như bảo hiểm bắt buộc. Người thu nhập thấp, không đều thường ưu tiên chi tiêu trước mắt hơn một khoản lương hưu sau vài chục năm.
Một rào cản khác là thông tin. Nhiều người vẫn nghĩ phải đóng đủ 20 năm mới có lương hưu, trong khi luật mới đã giảm xuống 15 năm. Nhiều người không biết mình được Nhà nước hỗ trợ một phần, hoặc không biết có thể chọn mức đóng thấp và đóng linh hoạt theo tháng, quý hay năm.
Thực tế đó giải thích vì sao mục tiêu bảo hiểm xã hội tự nguyện khoảng 5% lực lượng lao động năm 2030 được tách riêng: đây là phần phải vận động từng người, từng hộ, không thể đạt bằng cách siết doanh nghiệp đóng bắt buộc.
Trong năm 2026, cơ quan quản lý đưa ra dự thảo sửa đổi một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024, theo báo chí dự kiến trình Quốc hội tại kỳ họp tháng 10/2026; một phương án trong dự thảo là trao cho Chính phủ lộ trình hạ dần tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội xuống 70. Đây là dự thảo, chưa phải quy định; bạn cần tra kết quả kỳ họp trước khi dựa vào.
Đọc sao cho đúng và lỗi hay gặp
Các con số về bảo hiểm xã hội dễ bị ghép sai mẫu số và sai mốc:
- Tỷ lệ tham gia bảo hiểm xã hội tính trên lực lượng lao động trong độ tuổi, không phải trên dân số.
- Tỷ lệ bảo hiểm y tế khoảng 95% dân số khác hẳn tỷ lệ bảo hiểm xã hội khoảng 45% lực lượng lao động; hai chính sách, hai mẫu số.
- Khoản hỗ trợ tính trên mức đóng theo chuẩn nghèo nông thôn; chọn đóng cao hơn thì phần vượt tự trả toàn bộ.
- Hỗ trợ tối đa 10 năm, không phải suốt thời gian tham gia.
- Trợ cấp hưu trí xã hội 500.000 đồng/tháng là tầng đỡ cho người không có lương hưu, không thay được lương hưu từ quá trình đóng.
- Dự thảo sửa đổi luật năm 2026 chưa phải quy định đang áp dụng.
Muốn biết chính xác quyền lợi của mình, bạn hỏi đại lý thu hoặc cơ quan bảo hiểm xã hội nơi cư trú, mang theo căn cước và giấy xác nhận hộ nghèo, cận nghèo nếu có.
Câu hỏi thường gặp
Mục tiêu tỷ lệ tham gia bảo hiểm xã hội đến năm 2030 là bao nhiêu?
Theo Nghị quyết 28-NQ/TW năm 2018, đến năm 2030 phấn đấu khoảng 60% lực lượng lao động trong độ tuổi tham gia bảo hiểm xã hội, trong đó bảo hiểm xã hội tự nguyện chiếm khoảng 5%. Mục tiêu năm 2025 là khoảng 45%.
Hiện nay bao nhiêu người tham gia bảo hiểm xã hội?
Đến 31/12/2024, cả nước có 20,14 triệu người tham gia, bằng 42,66% lực lượng lao động trong độ tuổi. Một báo cáo được báo chí dẫn nêu tỷ lệ năm 2025 đạt 45,1%; con số này nên đối chiếu với số chính thức của cơ quan bảo hiểm xã hội.
Nhà nước hỗ trợ đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện bao nhiêu phần trăm?
Theo Nghị định 159/2025/NĐ-CP áp dụng từ 1/7/2025: hộ nghèo và người sống ở xã đảo, đặc khu 50%, hộ cận nghèo 40%, người dân tộc thiểu số 30%, người khác 20%, tính trên mức đóng theo chuẩn nghèo nông thôn, tối đa 10 năm.
Mức đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện thấp nhất năm 2026 là bao nhiêu?
Mức đóng bằng 22% thu nhập tự chọn, thấp nhất bằng chuẩn nghèo nông thôn. Năm 2026 chuẩn này là 1,5 triệu đồng nên mức thấp nhất là 330.000 đồng/tháng; từ năm 2027 chuẩn mới 2,2 triệu đồng thì mức thấp nhất là 484.000 đồng/tháng.
Đóng bảo hiểm xã hội bao nhiêu năm thì được lương hưu?
Theo Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2024/QH15, hiệu lực từ 1/7/2025, người tham gia đủ tuổi nghỉ hưu và có từ đủ 15 năm đóng bảo hiểm xã hội trở lên thì đủ điều kiện về thời gian để hưởng lương hưu, thay cho mốc 20 năm trước đây.
Người già không có lương hưu được trợ cấp gì?
Từ 1/7/2025, người từ đủ 75 tuổi không có lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội hằng tháng, và người từ 70 đến dưới 75 tuổi thuộc hộ nghèo, cận nghèo được trợ cấp hưu trí xã hội 500.000 đồng/tháng theo Nghị định 176/2025/NĐ-CP, kèm bảo hiểm y tế.