VuonMinh.comVươn Mình
Kỷ nguyên vươn mình là gì

Thuật ngữ văn kiện kỷ nguyên mới: 12 cụm từ hay gặp và cách hiểu cho đúng

Bộ tứ trụ cột, tinh gọn mạnh hiệu năng hiệu lực hiệu quả, chính quyền hai cấp, TFP, kinh tế số: 12 cụm từ trong văn kiện mới, nghĩa là gì và gắn với văn bản nào.

A Vietnamese university student seen from behind reads quietly at a long wooden table in a high-ceilinged library hall, warm afternoon light through tall windows

Văn kiện giai đoạn mới dùng một số cụm từ lặp đi lặp lại, như "bộ tứ trụ cột", "tinh gọn, mạnh, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả", "chính quyền địa phương hai cấp", "điểm nghẽn thể chế", "kinh tế số". Mỗi cụm gắn với một văn bản hoặc một chỉ tiêu cụ thể; hiểu đúng giúp bạn đọc tin nhanh và trích dẫn không sai.

Dưới đây là 12 cụm từ chia thành bốn nhóm: tầm nhìn, tổ chức bộ máy, động lực tăng trưởng và thước đo. Mỗi cụm có nghĩa ngắn, văn bản hoặc sự kiện gốc đã kiểm, và lưu ý khi dùng. Bài không bàn chủ trương đúng sai, chỉ giải thích nghĩa.

Bảng tra nhanh 12 cụm từ

Bảng dùng để tra; giải thích chi tiết từng nhóm nằm ở các mục sau.

Cụm từNghĩa ngắnGắn với
Kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mìnhGiai đoạn phát triển hướng tới mốc 2030 và 2045Hội nghị Trung ương 10 khoá XIII (9/2024), Đại hội XIV (1/2026)
Mục tiêu hai mốc 2030, 2045Thu nhập trung bình cao năm 2030, thu nhập cao năm 2045Văn kiện Đại hội XIII, giữ ở Đại hội XIV
Tăng trưởng hai con sốGDP tăng từ 10%/năm trở lênNghị quyết Đại hội XIV, kế hoạch 2026–2030
Tinh gọn, mạnh, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quảYêu cầu với bộ máy sau sắp xếpTổng kết Nghị quyết 18-NQ/TW năm 2017
Chính quyền địa phương hai cấpChỉ còn cấp tỉnh và cấp xãVận hành từ ngày 1/7/2025
Điểm nghẽn thể chếQuy định pháp luật cản trở phát triểnNghị quyết 66-NQ/TW ngày 30/4/2025
Bộ tứ trụ cộtBốn nghị quyết 57, 59, 66, 68Hội nghị toàn quốc ngày 18/5/2025
Kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhấtVị trí mới của khu vực tư nhânNghị quyết 68-NQ/TW ngày 4/5/2025
Đổi mới sáng tạoTạo và áp dụng cách làm, sản phẩm mới có giá trịNghị quyết 57-NQ/TW, luật năm 2025
Kinh tế sốHoạt động kinh tế dựa trên dữ liệu và công nghệ sốChỉ tiêu khoảng 30% GDP năm 2030
Năng suất nhân tố tổng hợp (TFP)Phần tăng trưởng do năng suấtChỉ tiêu trên 55% giai đoạn 2026–2030
Phát thải ròng bằng khôngLượng phát thải bằng lượng hấp thụCam kết đến năm 2050

Nhóm tầm nhìn: kỷ nguyên mới, hai mốc, hai con số

Kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình. Được nêu rõ tại Hội nghị Trung ương 10 khoá XIII (18–20/9/2024), xác định Đại hội XIV là dấu mốc mở đầu. Không có định nghĩa trong luật; nội dung nằm ở các nghị quyết. Khi trích dẫn, nên ghi kèm văn kiện thay vì chỉ dùng cụm từ.

Hai mốc 2030 và 2045. Năm 2030 là nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao; năm 2045 là nước phát triển, thu nhập cao. Hai mốc gắn với dịp kỷ niệm 100 năm thành lập Đảng và 100 năm thành lập nước.

Tăng trưởng hai con số. Chỉ tốc độ tăng GDP từ 10%/năm trở lên. Lưu ý chỉ tiêu là bình quân 2026–2030, không phải yêu cầu với từng quý.

Lưu ý khi dùng nhóm này. Cả ba cụm đều là mục tiêu và định hướng. Đừng viết như thể đã đạt; số đạt được phải lấy từ thông cáo thống kê, ví dụ GDP 9 tháng đầu năm 2026 ước tăng 9,01%.

Nhóm tổ chức bộ máy

Tinh gọn, mạnh, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả. Chuỗi năm tính từ dùng để mô tả yêu cầu với bộ máy khi tổng kết Nghị quyết 18-NQ/TW ngày 25/10/2017 về tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy. Kết luận 121-KL/TW ngày 24/1/2025 chốt việc tổng kết. "Tinh gọn" nói về số đầu mối, "mạnh" nói về năng lực, ba chữ "hiệu" nói về kết quả công việc.

Chính quyền địa phương hai cấp. Từ ngày 1/7/2025, cả nước có 34 tỉnh, thành phố (28 tỉnh và 6 thành phố theo Nghị quyết 202/2025/QH15) và 3.321 đơn vị cấp xã, gồm 2.621 xã, 687 phường và 13 đặc khu. Cấp trung gian giữa tỉnh và xã không còn.

Chính phủ sau sắp xếp. Từ ngày 1/3/2025, Chính phủ có 14 bộ và 3 cơ quan ngang bộ (Văn phòng Chính phủ, Thanh tra Chính phủ, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam).

Lưu ý khi dùng nhóm này. Khi viết địa chỉ hay tên đơn vị hiện nay, dùng tên tỉnh và xã sau sắp xếp. Không dùng tên đơn vị cấp trung gian cũ cho thời điểm sau ngày 1/7/2025, trừ khi đang nói về lịch sử hoặc giấy tờ cũ.

Nhóm động lực: thể chế, bộ tứ trụ cột, kinh tế tư nhân, đổi mới sáng tạo

Điểm nghẽn thể chế. Cách gọi những quy định pháp luật chồng chéo, thiếu hoặc lạc hậu làm chậm dự án, tăng chi phí cho doanh nghiệp. Nghị quyết 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật là văn bản chính xử lý nhóm vấn đề này.

Bộ tứ trụ cột. Cách gọi bốn nghị quyết của Bộ Chính trị: 57-NQ/TW (khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, ngày 22/12/2024), 59-NQ/TW (hội nhập quốc tế, ngày 24/1/2025), 66-NQ/TW (pháp luật, ngày 30/4/2025), 68-NQ/TW (kinh tế tư nhân, ngày 4/5/2025). Cụm từ được nêu tại hội nghị toàn quốc triển khai Nghị quyết 66 và 68 ngày 18/5/2025. Đây là cách gọi trong phát biểu, không phải tên chính thức của văn bản.

Kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất. Cụm từ trong Nghị quyết 68-NQ/TW. Trước đó, Nghị quyết 10-NQ/TW năm 2017 gọi kinh tế tư nhân là "một động lực quan trọng"; chữ "nhất" là điểm thay đổi về vị trí.

Đổi mới sáng tạo. Không chỉ là phát minh. Theo cách dùng trong luật năm 2025, nó gồm cả việc áp dụng cách làm, quy trình, mô hình kinh doanh mới tạo ra giá trị. Một hộ kinh doanh chuyển sang bán hàng qua nền tảng số cũng là một dạng đổi mới quy trình.

Nhóm thước đo: kinh tế số, TFP, thu nhập, phát thải

Kinh tế số. Gồm ngành công nghệ số (phần cứng, phần mềm, viễn thông, nền tảng) và phần số hoá trong các ngành khác như ngân hàng, bán lẻ, vận tải. Chỉ tiêu khoảng 30% GDP vào năm 2030 tính cả hai phần, nên đừng so với doanh thu của riêng các công ty công nghệ.

Năng suất nhân tố tổng hợp (TFP). Phần tăng trưởng không giải thích được bằng việc thêm vốn và lao động. Đạt khoảng 47% giai đoạn 2021–2025; chỉ tiêu trên 55% giai đoạn 2026–2030.

Thu nhập trung bình cao, thu nhập cao. Hai nhóm trong bảng xếp hạng của Ngân hàng Thế giới theo GNI bình quân đầu người. Theo bảng áp dụng từ 1/7/2026, trung bình cao là 4.636–14.375 USD, thu nhập cao là trên 14.375 USD; Việt Nam năm 2025 đạt 4.970 USD.

Phát thải ròng bằng không. Tổng khí nhà kính thải ra bằng tổng lượng được hấp thụ hoặc loại bỏ. Việt Nam đã cam kết mục tiêu này vào năm 2050; đây là lý do chuyển đổi xanh xuất hiện cạnh mục tiêu tăng trưởng.

Những cặp từ dễ lẫn

Nhiều tin bài dùng lẫn các cặp từ dưới đây. Mỗi dòng nêu khác biệt cốt lõi để bạn tránh nhầm khi đọc và khi viết.

Cặp từKhác nhau ở đâu
Nghị quyết của Bộ Chính trị và nghị quyết của Quốc hộiLoại thứ nhất (ký hiệu NQ/TW) định hướng chủ trương; loại thứ hai (ký hiệu /QH15) là văn bản quy phạm pháp luật, áp dụng trực tiếp
GDP và GRDPGDP là của cả nước; GRDP là tổng sản phẩm trên địa bàn một tỉnh, thành phố
GDP và GNIGDP đo sản xuất trên lãnh thổ; GNI đo thu nhập của người dân và doanh nghiệp trong nước, dùng để xếp nhóm thu nhập
Chỉ tiêu và số ước tínhChỉ tiêu là mức phấn đấu; số ước tính là kết quả đo sơ bộ, sẽ được điều chỉnh
Đổi mới và đổi mới sáng tạo"Đổi mới" thường chỉ công cuộc từ năm 1986; "đổi mới sáng tạo" là tạo và áp dụng cái mới trong sản xuất, quản lý
Chuyển đổi số và kinh tế sốChuyển đổi số là quá trình đưa công nghệ số vào hoạt động; kinh tế số là phần giá trị kinh tế tạo ra từ đó
Sắp xếp bộ máy và tinh giản biên chếSắp xếp là giảm đầu mối, hợp nhất cơ quan; tinh giản là giảm số người hưởng lương, có chính sách riêng

Nhầm cặp thứ nhất là lỗi gây hậu quả nhiều nhất: người đọc tưởng một định hướng đã có hiệu lực áp dụng ngay, trong khi phải chờ luật, nghị quyết của Quốc hội hoặc nghị định cụ thể hoá.

Gặp một cụm từ mới, tự tra nghĩa thế nào

Văn kiện sẽ còn sinh thêm cụm từ mới trong các năm tới. Quy trình năm bước dưới đây giúp bạn không phải chờ ai giải thích.

  1. Tìm văn bản đầu tiên dùng cụm từ đó: nghị quyết, kết luận hay bài phát biểu. Ghi số hiệu và ngày.
  2. Đọc phần mục tiêu và nhiệm vụ của văn bản; nghĩa của cụm từ thường được làm rõ ở đó.
  3. Kiểm xem có luật hoặc nghị định nào dùng lại cụm từ và có phần giải thích từ ngữ không.
  4. Đọc thông cáo hoặc bài giải thích của cơ quan chủ trì (bộ, ngành phụ trách lĩnh vực) trên cổng thông tin chính thức.
  5. Phân biệt nghĩa chính thức với cách diễn giải của báo chí, chuyên gia; khi trích dẫn, ghi rõ nguồn của từng loại.

Nếu sau năm bước vẫn không tìm thấy nghĩa chính thức, cụm từ đó nhiều khả năng là cách nói trong phát biểu; khi viết văn bản, bạn nên dùng tên chính thức của văn bản hoặc chính sách thay cho nó.

Áp vào việc của bạn: dùng thuật ngữ trong văn bản hành chính, báo cáo

Khi soạn báo cáo cho cơ quan, tờ trình của doanh nghiệp hay bài đăng của hội nhóm, các lỗi dưới đây là lý do bản thảo hay bị trả lại sửa.

  • Dùng cụm hình ảnh ("vươn mình", "cất cánh") ở chỗ cần thông tin. Nên thay bằng chỉ tiêu và số hiệu văn bản.
  • Gọi sai tên nghị quyết, ví dụ gọi Nghị quyết 68-NQ/TW là "luật kinh tế tư nhân". Nghị quyết của Bộ Chính trị khác nghị quyết của Quốc hội (như Nghị quyết 198/2025/QH15 về cơ chế đặc biệt phát triển kinh tế tư nhân).
  • Ghi "bộ tứ nghị quyết" như tên văn bản trong phần căn cứ pháp lý. Phần căn cứ phải ghi từng số hiệu.
  • Dùng tên đơn vị hành chính cũ cho sự việc sau ngày 1/7/2025.
  • Viết chỉ tiêu như số đã đạt, hoặc bỏ chữ "khoảng", "trên", "từ... trở lên".
  • Dùng từ viết tắt (TFP, GRDP, HDI) mà không giải nghĩa ở lần đầu.

Một tờ trình gọn thường chỉ cần ba thứ từ nhóm thuật ngữ này: tên văn bản có số hiệu, chỉ tiêu liên quan đến việc của bạn, và mốc thời gian áp dụng.

Câu hỏi thường gặp

Bộ tứ trụ cột gồm những nghị quyết nào?

Gồm bốn nghị quyết của Bộ Chính trị: 57-NQ/TW về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; 59-NQ/TW về hội nhập quốc tế; 66-NQ/TW về xây dựng và thi hành pháp luật; 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân.

Tinh gọn, mạnh, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả nghĩa là gì?

Là chuỗi yêu cầu với bộ máy sau sắp xếp: ít đầu mối hơn, năng lực mạnh hơn, và làm việc có kết quả. Cụm từ gắn với việc tổng kết Nghị quyết 18-NQ/TW năm 2017 và đợt sắp xếp bộ máy năm 2025.

Chính quyền địa phương hai cấp gồm những cấp nào?

Gồm cấp tỉnh và cấp xã, vận hành từ ngày 1/7/2025. Cả nước có 34 đơn vị cấp tỉnh và 3.321 đơn vị cấp xã, trong đó có 2.621 xã, 687 phường và 13 đặc khu.

Điểm nghẽn thể chế là gì?

Là cách gọi các quy định pháp luật chồng chéo, chưa có hoặc không còn phù hợp, làm chậm dự án và tăng chi phí cho người dân, doanh nghiệp. Nghị quyết 66-NQ/TW năm 2025 tập trung xử lý nhóm vấn đề này.

Kinh tế số 30% GDP có phải là doanh thu của công ty công nghệ không?

Không. Kinh tế số gồm cả ngành công nghệ số và phần giá trị được số hoá trong các ngành khác như ngân hàng, thương mại, vận tải. Chỉ tiêu khoảng 30% GDP năm 2030 tính chung cả hai phần.

Có tài liệu nào giải thích chính thức các cụm từ này không?

Không có một từ điển chính thức chung. Nghĩa cụ thể nằm trong chính các nghị quyết, phần giải thích từ ngữ của luật liên quan và tài liệu học tập, quán triệt nghị quyết do cơ quan có thẩm quyền phát hành.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138