Trong Chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII) năm 2026 của Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới, Việt Nam xếp thứ 43/139 nền kinh tế, tăng một bậc so với năm 2025 (thứ 44) và đứng thứ ba trong ASEAN; về Chính phủ điện tử, khảo sát năm 2024 của Liên hợp quốc xếp Việt Nam thứ 71/193.
Nghị quyết 57-NQ/TW đặt mục tiêu vào nhóm 50 nước dẫn đầu thế giới về chỉ số Chính phủ điện tử năm 2030 và nhóm 30 nước dẫn đầu về đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số năm 2045. Bài này giải thích hai bộ chỉ số đo gì, Việt Nam mạnh và yếu ở chỉ số thành phần nào, và vì sao một thứ hạng cần đọc kèm điểm số, năm và số nước tham gia.
Thứ hạng qua các năm và mục tiêu
Bảng gom các thứ hạng đã công bố và mục tiêu tương ứng:
| Bộ chỉ số | Kỳ | Thứ hạng | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| GII (Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới) | Năm 2016 | 59 | Mốc so sánh |
| GII | Năm 2024 | 44 | |
| GII | Năm 2025 (công bố 16/9/2025) | 44/139 | Giữ hạng; thứ 2 nhóm thu nhập trung bình thấp |
| GII | Năm 2026 | 43/139 | Tăng 1 bậc; thứ 3 ASEAN; đầu ra hạng 35 |
| EGDI (Liên hợp quốc) | Năm 2020 và 2022 | 86/193 | Giữ nguyên hai kỳ |
| EGDI | Năm 2024 | 71/193 | Tăng 15 bậc; lần đầu vào nhóm "rất cao", điểm 0,7709 |
| EGDI, mục tiêu | Năm 2030 | Nhóm 50 | Nghị quyết 57-NQ/TW; Chiến lược chuyển đổi số |
| EGDI, mục tiêu | Năm 2045 | Nhóm 30 | Chiến lược quốc gia về chuyển đổi số 2026–2030 |
| Đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, mục tiêu | Năm 2045 | Nhóm 30 | Nghị quyết 57-NQ/TW |
Từ năm 2016 đến năm 2026, thứ hạng GII tăng 16 bậc. WIPO ghi nhận Việt Nam là một trong bảy nền kinh tế thu nhập trung bình cải thiện thứ hạng nhanh nhất kể từ năm 2013. Với EGDI, mục tiêu trước đây là vào nhóm 50 vào năm 2025; kết quả năm 2024 ở hạng 71 cho thấy mục tiêu đó chưa đạt và đã được dời sang mốc 2030.
Khảo sát Chính phủ điện tử của Liên hợp quốc được thực hiện hai năm một lần; kỳ tiếp theo sau năm 2024 là căn cứ để đo bước tiến tới mục tiêu nhóm 50.
GII đo gì: đầu vào và đầu ra
Chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu gom khoảng tám chục chỉ số thành phần, chia thành hai nhánh. Nhánh đầu vào đo điều kiện cho đổi mới sáng tạo: thể chế, vốn con người và nghiên cứu, hạ tầng, trình độ thị trường, trình độ kinh doanh. Nhánh đầu ra đo kết quả: sản phẩm tri thức và công nghệ, sản phẩm sáng tạo.
Năm 2026, nhánh đầu ra của Việt Nam xếp hạng 35, tăng hai bậc từ hạng 37, cao hơn thứ hạng chung 43. Điều này cho thấy kết quả đầu ra (xuất khẩu công nghệ cao, hàng hoá sáng tạo) tốt hơn so với điều kiện đầu vào. Nói cách khác, Việt Nam tạo ra nhiều đầu ra so với mức đầu tư, nhưng một phần đầu ra đó gắn với sản xuất của doanh nghiệp có vốn nước ngoài.
Vì vậy, khi đọc "Việt Nam đứng đầu thế giới về tỷ trọng xuất khẩu công nghệ cao", nên hiểu đây là tỷ trọng trong tổng xuất khẩu, phản ánh cơ cấu hàng xuất khẩu nhiều điện tử, chứ không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp trong nước làm chủ công nghệ cao. Đọc đúng chỉ số thành phần quan trọng hơn đọc thứ hạng chung. Cũng vì thế, các mục tiêu trong nước như chi R&D, nhân lực nghiên cứu, số doanh nghiệp công nghệ số Việt Nam đủ tầm cạnh tranh được đặt ra nhằm cải thiện chính nhánh đầu vào, nơi thứ hạng còn thấp hơn nhánh đầu ra.
Điểm mạnh và điểm yếu theo chỉ số thành phần
Các chỉ số thành phần được nêu trong các báo cáo năm 2025 và 2026:
| Chỉ số thành phần | Thứ hạng | Năm | Cách hiểu |
|---|---|---|---|
| Tỷ trọng xuất khẩu công nghệ cao | Thứ 1 | 2026 | Cơ cấu xuất khẩu nhiều điện tử, linh kiện |
| Tỷ trọng xuất khẩu hàng hoá sáng tạo | Thứ 1 | 2025 (lần đầu) và 2026 | Gồm hàng thủ công, thiết kế, sản phẩm văn hoá |
| Tỷ trọng nhập khẩu công nghệ cao | Thứ 3 | 2026 | Nhập nhiều linh kiện, máy móc để sản xuất |
| Số ứng dụng điện thoại được phát triển | Thứ 5 | 2026 | Hoạt động lập trình ứng dụng sôi động |
| Tốc độ tăng năng suất lao động | Thứ 6 | 2026 | Năng suất tăng nhanh từ mức nền thấp |
| Chi công cho giáo dục so với GDP | Thứ 116 (giảm 10 bậc) | 2025 | Điểm yếu ở đầu vào vốn con người |
Các điểm mạnh tập trung ở thương mại và đầu ra sản xuất; điểm yếu nằm ở đầu tư cho con người và nghiên cứu. Điều này khớp với con số chi R&D khoảng 0,4% GDP và là lý do các mục tiêu chi R&D 2% GDP, nhân lực R&D 12 người trên một vạn dân được đặt ra cho năm 2030.
EGDI đo gì và Việt Nam ở đâu
Ba thành phần chính. Chỉ số phát triển Chính phủ điện tử (EGDI) của Liên hợp quốc là trung bình của ba chỉ số: dịch vụ trực tuyến, hạ tầng viễn thông và vốn con người. Vì có vốn con người, EGDI không chỉ đo phần mềm của chính phủ.
Kết quả năm 2024. Việt Nam đạt 0,7709 điểm, hạng 71/193, lần đầu vào nhóm "rất cao"; cao hơn trung bình thế giới (0,6382), châu Á (0,6990) và Đông Nam Á (0,6928). Trong Đông Nam Á, Việt Nam đứng thứ 5/11.
Chỉ số đi kèm. Chỉ số dữ liệu mở của Chính phủ (OGDI) đạt 0,7436, hạng 77; chỉ số tham gia điện tử (EPI) hạng 72.
Ý nghĩa với người dân. Tham gia điện tử đo việc người dân góp ý, được hỏi ý kiến qua kênh số. Các kênh góp ý dự thảo luật trên ứng dụng định danh, với khoảng 2 triệu ý kiến đến tháng 10/2026, là loại hoạt động mà chỉ số này ghi nhận.
Khoảng cách tới nhóm 50. Từ hạng 71 lên nhóm 50 cần cải thiện cả ba thành phần; chỉ đưa thêm dịch vụ lên mạng mà vốn con người, hạ tầng không theo kịp thì điểm tổng tăng chậm. Vì điểm EGDI tính trung bình ba chỉ số, thành phần thấp nhất thường là chỗ kéo điểm xuống nhiều nhất, nên khi đọc báo cáo, hãy xem thành phần nào của Việt Nam thấp nhất trước.
Áp vào trường hợp của bạn: dùng thứ hạng khi viết báo cáo, bài thuyết trình
Giả định bạn là cán bộ một sở ở tỉnh cần dẫn thứ hạng quốc tế trong báo cáo. Danh sách kiểm trước khi dùng:
- Ghi đủ tên bộ chỉ số, cơ quan công bố và năm: "GII 2026 của Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới", không viết chung "chỉ số đổi mới".
- Ghi kèm số nước tham gia (139 với GII, 193 với EGDI); hạng 43/139 khác hạng 43/80.
- Nếu so với năm trước, kiểm năm trước có cùng phương pháp không; khi phương pháp đổi, so thứ hạng có thể sai.
- Kèm điểm số khi có (như 0,7709 của EGDI 2024), vì thứ hạng có thể đổi do nước khác tăng giảm dù điểm của mình không đổi.
- Nói rõ mục tiêu là mục tiêu: "nhóm 50 về Chính phủ điện tử vào năm 2030", không viết "đã vào nhóm 50".
- Nếu dẫn chỉ số thành phần, giải thích nó đo gì, như tỷ trọng xuất khẩu công nghệ cao là tỷ trọng, không phải giá trị tuyệt đối.
Lỗi hay gặp nhất là dẫn thứ hạng của năm cũ như hiện tại, hoặc trộn hai bộ chỉ số. Lý do báo cáo hay bị yêu cầu sửa là thiếu nguồn và năm.
Tự tra thứ hạng mới nhất
Hai bộ chỉ số có lịch công bố khác nhau. Các bước dưới giúp bạn tìm đúng số mới nhất thay vì dẫn lại số cũ trên mạng:
- Xác định bộ chỉ số cần dùng: đổi mới sáng tạo (GII) hay Chính phủ điện tử (EGDI). Hai bộ đo hai việc khác nhau, không thay thế cho nhau.
- Với GII: báo cáo thường công bố vào khoảng tháng 9 hằng năm. Bản năm 2025 công bố ngày 16/9/2025; bản năm 2026 được báo chí trong nước đưa tin vào đầu tháng 10/2026.
- Với EGDI: khảo sát của Liên hợp quốc công bố hai năm một lần. Bản năm 2024 công bố tháng 9/2024; khi chưa có bản mới, số năm 2024 vẫn là số mới nhất.
- Đọc hồ sơ quốc gia (country profile) trong báo cáo, nơi có điểm số, thứ hạng từng trụ và chỉ số thành phần, thay vì chỉ đọc bảng tổng.
- Đối chiếu với tin của Bộ Khoa học và Công nghệ hoặc báo chính thống để biết cơ quan trong nước dẫn và giải thích số như thế nào.
- Ghi lại nguồn, năm, số nước tham gia khi dùng trong văn bản của mình.
Nếu thấy hai nguồn ghi hai thứ hạng khác nhau cho cùng một năm, thường là do một nguồn dẫn thứ hạng của một trụ thành phần (như đầu ra hạng 35) chứ không phải thứ hạng chung (hạng 43). Kiểm lại trước khi kết luận nguồn nào sai.
Đọc sao cho đúng tin về xếp hạng quốc tế
Bảng xếp hạng là thước đo gián tiếp. Thứ hạng tổng hợp hàng chục chỉ số; tăng giảm một hai bậc thường không phản ánh thay đổi lớn trong thực tế.
Thứ hạng phụ thuộc nước khác. Giữ nguyên hạng 44 hai năm liền (2024, 2025) không có nghĩa là đứng yên; điểm có thể tăng nhưng nước khác cũng tăng.
Năm công bố khác năm dữ liệu. Nhiều chỉ số thành phần dùng dữ liệu của một đến hai năm trước năm công bố.
Tránh so sánh hạ thấp. Mỗi nước có quy mô, cơ cấu khác nhau; câu "vượt nước X" ít giá trị hơn câu "chỉ số thành phần Y cải thiện".
Mục tiêu dài hạn cần thước đo cụ thể. Mục tiêu "nhóm 30 về đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số năm 2045" cần được đo bằng các bộ chỉ số cụ thể như GII, EGDI; khi đọc tin về tiến độ, hãy hỏi đang dùng bộ chỉ số nào.
Câu hỏi thường gặp
Việt Nam xếp thứ mấy về Chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu năm 2026?
Theo GII 2026 của Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới, Việt Nam xếp thứ 43/139 nền kinh tế, tăng một bậc so với năm 2025, đứng thứ ba trong ASEAN; nhánh đầu ra xếp hạng 35.
Năm 2025 Việt Nam xếp hạng bao nhiêu về đổi mới sáng tạo?
GII 2025, công bố ngày 16/9/2025, xếp Việt Nam thứ 44/139, giữ nguyên so với năm 2024, đứng thứ hai trong nhóm thu nhập trung bình thấp và lần đầu đứng đầu thế giới về xuất khẩu hàng hoá sáng tạo.
Việt Nam xếp hạng bao nhiêu về Chính phủ điện tử?
Theo khảo sát Chính phủ điện tử năm 2024 của Liên hợp quốc, Việt Nam xếp thứ 71/193 với điểm EGDI 0,7709, tăng 15 bậc so với năm 2022 và lần đầu vào nhóm có chỉ số rất cao.
Mục tiêu xếp hạng Chính phủ điện tử đến năm 2030 là gì?
Nghị quyết 57-NQ/TW và Chiến lược quốc gia về chuyển đổi số đặt mục tiêu Việt Nam thuộc nhóm 50 nước dẫn đầu về chỉ số Chính phủ điện tử năm 2030 và nhóm 30 nước năm 2045.
Vì sao Việt Nam đứng đầu về xuất khẩu công nghệ cao mà chi R&D thấp?
Chỉ số đo tỷ trọng hàng công nghệ cao trong tổng xuất khẩu, phản ánh cơ cấu xuất khẩu nhiều điện tử, phần lớn từ doanh nghiệp có vốn nước ngoài. Nó không đo mức độ làm chủ công nghệ của doanh nghiệp trong nước.
Thứ hạng tăng một bậc có ý nghĩa nhiều không?
Tăng giảm một hai bậc thường nằm trong biên dao động của phương pháp và phụ thuộc cả vào nước khác. Xu hướng nhiều năm, như tăng 16 bậc từ 2016 đến 2026, và chỉ số thành phần cho thông tin hữu ích hơn.